Ester

Yazar

Ester kitabını kimin yazdığına ilişkin farklı görüşler mevcuttur. Augustinus, bu kitabı Ezra’nın yazdığını savunmuştur. Talmud’a göre, Ester’i kaleme almış olanlar, Büyük Sinagog’un adamlarıdır (Baba Bathra, 15a). İskenderiyeli Klement ve birçok eski Yahudi ve Hristiyan kaynaklarının kanısına göreyse yazar Mordekay’dır. Son olarak, yine diğer kaynaklara göre Ester bir kâtip tarafından, belki de Pers Kralı’nın sarayındaki kâtiplerin biri tarafından yazılmıştır. Ester’i kimin yazdığı konusundaki belirsizlik bu kitabı kanonik olarak görmemize engel değildir.

Ester’in tarihselliği çoğu zaman sorgulanmıştır. Bazı Kutsal Kitap uzmanları Ester’deki tüm hikâyenin kurgu olduğuna ve herhangi bir gerçek olaya dayanmadığına inanmaktadır. Bazı uzmanlar bu kitabın tarihselliğinin gayretli savunucuları olmuştur. Büyük bir grup uzmansa Ester’in belki tarihsel bir kurgu olduğuna, içinde doğru bileşenler barındıran gösterişli bir hikâye olduğunu öne sürmüştür.

Genellikle, Ester’in tarihselliğini kabul etmeyen uzmanlar Ester’in, Grek tarihçi Herodot gibi diğer kaynaklardan bildiklerimizle örtüşmediğini düşünmektelerdir. Ancak yazarın Pers meselelerine ilişkin detayları günümüzün araştırmalarıyla örtüşmektedir. Daha da önemlisi, kitap kendisini tarih olarak sunmaktadır ve kitapta veya Kanon’un başka bir yerinde bize aksini belirten hiçbir şey yoktur. Kitabın türü ve bizim Kutsal Yazılar’a ilişkin anlayışımız uyarınca, bu kitabın tarihsel bir anlatıdan başka bir şey olduğuna inanmak mümkün değildir. Hatta, Kutsal Kitap tarihi gibi gerçekliğe ve olayların doğruluğuna dayanan başka hiçbir tarih yoktur.

Tarih

Ester şu ifadeyle başlar: “Ve vaki oldu ki Ahaşveroş’un günlerinde...” (1:1 – Kitab-ı Mukaddes Çevirisi). Ahaşveroş aynı zamanda Pers Kralı Serhas (Xerxes) (M.Ö. 486-465) olarak bilinir. Kanonik olarak Ester, Nehemya’dan sonra gelmektedir. Ancak kronolojik olarak Ester şu iki olayın arasına yaşanmıştır: 1) I. Darius’un krallığında M.Ö. 516’da tapınağı yeniden inşa eden Zerubbabil’in önderliğinde tapınağın tamamlanışı ve 2) M.Ö. 458 yılında Ahaşveroş’un oğlu Artahşasta kralken, Ezra’nın önderliğinde daha fazla sürgünün geri dönüşü.

I. Darius Pers İmparatorluğu’nu büyük görkemine kavuşturmuştur. Oğlu Ahaşveroş’un krallığında imparatorluk Mısır’ın yeniden fethedilmesi ve Babil isyanının bastırılması gibi muazzam başarılar görmüştür. Ancak aynı zamanda da büyük kayıplar görmüştür, özellikle de Greklere karşı olan Salamis Savaşı’nda (M.Ö. 480). Kral Ahaşveroş’a Kutsal Kitap dışındaki kaynaklarda, örneğin antik dönem tarihçisi Herodot’un kayıtlarında yapılan göndermeler görmekteyiz ve bu kayıtlarda Ahaşveroş aksi ve sabırsız bir kral olarak tarif edilmektedir. Bu, Kutsal Kitap’ın ona dair tanıklığıyla uyumludur. Ahaşveroş M.Ö. 465 yılında öldürülmüştür ve yerine oğlu I. Artahşasta geçmiştir.

Kitabın derlenme tarihi Kutsal Kitap uzmanları tarafından büyük ölçekte tartışılmaktadır. Bazılarına göre Ester geç bir tarihte, Grek veya Makkabi dönemi sırasında yazılmıştır. Ancak çoğunluğun kanısına göre Ester, Büyük İskender dünyayı helenistikleştirmeden önce yazılmıştır. Böylece, Ester’in dünyanın helenistikleştirilmesine yönelik bir Yahudi cevabı olduğunu düşünmek şaibelidir. Yazar açıkça Ahaşveroş’a, Perslerin infaz şekillerine ve benzeri şeylere aşinadır. Tüm bunların ışığında, Ester’in M.Ö. 450 yılı civarında yazılmış olması muhtemeldir çünkü kitap Serhas’ın ölümünden sonraki bazı şeylere değinmektedir (10:2)

Tema

Tanrı kendi halkını yok etmek isteyenlerin yok edildiğinden egemen bir şekilde emin olmaktadır.

Amaç

Tanrı’nın halkını, kötü yöneticilerin altında, O’nun gizli ilahi takdirine iman aracılığıyla uysallık ve aynı zamanda Tanrı’ya yaraşır cesaret içinde kulluk etmeye teşvik etmek. Nitekim Tanrı bu gizli ilahi takdiri sayesinde Esenlik Kralı’nı getirecektir.

Toplu Bakış

Ester’in Kurtuluş Vahyine Katkısı

Ester Yahudilerin Purim Bayramı’nın kökenini açıklamaktadır ki bu zamanda Yahudiler kendilerinin düşmanı olan Haman’ın kötü niyetli eylemlerinden kurtarılmışlardır. Bu kitap bu bayramın nasıl ortaya çıktığını ve önemini göstermektedir. “Purim” kelimesi muhtemelen Akad dilindeki Pur kelimesinden türemiştir ve bu kelime Haman tarafından Yahudileri yok etmek üzere çekilen kuralarla bağlantılıdır. Bu kuralar her ne kadar ilk başta Yahudilerin yok edilişi anlamına geliyorduysa da (3:7), sonrasında Yahudilerin kutlama ve sevinç zaman olacaktı (9:23-32).

Purim’in başlangıcına ilişkin anlatılar aracılığıyla, kitap Tanrı’yı –içinde O’nun adından hiç bahsedilmese bile– çekilen kuralardan büyük küresel olaylara kadar her şeyin üzerindeki Egemen Tanrı olarak yüceltmektedir. Ester’in yazarı bu anlatıdaki olayları sıradan bir şekilde aktarmamaktadır. Aksine, Ester dikkatlice işlenmiş bir başyapıttır. Yazar birçok edebi teknik kullanır, okuyucuyu hikâyenin içine çeker. Tanrı’nın ilahi takdirinin eli kendisini tarihsel olayların şaşırtıcı virajlarında göstermektedir.

Ziyafetler ve şölenler bu dramanın merkezini oluşturmaktadır. Vaşti bir ziyafette kraliçe olarak reddedilir. Haman ölüm hükmünü Ester’in ziyafetinde alır. Yahudiler kurtuluşlarını Purim denen bir şölenle kutlarlar. Ester’in detayları bizi gereksiz detaylarla sıkmayıp tam olarak sürükleyecek niteliktedir. Yazar retorik etki için ön gölgeleme ve şaşırtma kullanır. Hikâyenin farklı bileşenlerini bağlamak üzere farklı noktalarda tekrardan yararlanılır. Tüm Ester kitabı bir dramadır (kurgusal bir tiyatro oyunu değil, gerçek olayların sürükleyici bir anlatısı) ve bu dramada okuyucunun ilgisi çekilir. Son derece merak uyandıran bu hikâye, Yahudilerin Haman’ın kötü fermanını alaşağı etmeleriyle birlikte bizim onların rahatlamasını ve sevincini paylaşmamızı sağlar.

Açılış bölümü bir karakter olarak Ester’i kapsamaz ancak Ahaşveroş’un, karısı Vaşti’yi topluluğun önüne çıkması için ziyafete çağırmasıyla başlar. Vaşti daveti reddeder ve Ahaşveroş da bir öfke kriziyle onun kraliçeliğini düşürür. Bu, Ester’in anlatıya girişine sahne olur.

Kral Ahaşveroş kraliçesinin kim olacağına karar vermeye çalışırken, Ester onun önüne getirilen birçok kadından biridir. Ester kralın yanında gecelemek üzere çok uzun bir hazırlık sürecinden geçer. Ahaşveroş’un beğenisini kazandıktan sonra kraliçe olur ancak geldiği soyu açığa vurmaz.

Tüm bunlar olurken, Persler arasında kötü bir lider olan Haman, Yahudileri öldürmek üzere bir plan yapmaktadır. Yahudilerle Agaklılar arasında eskilere dayanan bir düşmanlık vardır ve Haman da ayrıcalıklı makamını kullanarak krala ulaşır ve onun Yahudiler için bir ölüm gününü yasaya koymasını sağlar. Ester’in kuzeni Mordekay, Kral Ahaşveroş’un öldürülmesine yönelik bir plana engel olmuştur ancak Mordekay, Haman’ın egosunu tatmin etmediği için Haman onu hedef bilir ve Mordekay’ı astırmaya hazırlanır.

Mordekay, Yahudilere yönelik planı Ester’e bildirdikten sonra, ona sahip olduğu nüfuzu kullanmasını söyler. Ancak Pers yasasına göre bir yasa bir kez yürürlüğe konduktan sonra, onu kral dahi kaldıramamaktadır. Ve kralın emri olmadıkça ona yaklaşmaya çalışmak kolaylıkla ölüm hükmüne yol açabilmektedir.

Görünüşteki tüm bu imkânsızlıklara rağmen, Ester krala yaklaşır ve Haman’ın planını açıklar. Kral da Haman’ın ölüm emrini verir ve ilahi bir ironiyle Haman, Mordekay için hazırlattığı darağacına bizzat asılır. Kral sonrasında bir yasa çıkarır ve bu yasaya göre Yahudiler büyük saldırı gününde kendilerini savunabileceklerdir.

Yahudiler için o vahim gün geldiğinde, Yahudiler kendilerine zulmedenlere karşı ayaklanırlar ve birçoklarını öldürürler. Bu günü anmak üzere Purim Bayramı, Yahudilerin düşman elinden kurtuluşlarının hikâyesi olur.

Ancak bu kitabın arka planını oluşturan daha büyük bir amaç vardır. Kitap, Tanrı’dan açıkça bahsetmese de Ester’in tarihsel anlatısı boyunca Tanrı’nın elinin hareket ettiği barizdir. Tanrı söyledikleriyle olduğu gibi yaptıklarıyla da bilinir. Haman’ın karısı Haman’ın eylemine dair içgörü dolu bir yorumda bulunur: “Önünde gerilemeye başladığın Mordekay Yahudi soyundansa, ona gücün yetmeyecek, önünde yok olup gideceksin” (6:13). Yahudilerle onları öldürmek isteyenler arasındaki bu gerilimin asıl arka planında, kadının soyuyla Yılan’ın soyu arasındaki mücadele vardır (Yar. 3:15). Halk sürgündeyken bile, Tanrı kendi antlaşma vaatlerine sadık kalmıştır. Tanrı tüm tarihin yazarı ve egemenidir. Ester kurtuluş tarihine, Tanrı’nın İsrail ulusunu koruyuşunu göstererek katkıda bulunur ki bu, zamanın doluluğunda Mesih’in gelişi için hayatiydi. Beden yönünden Mesih, İsrail aracılığıyla geldi (Rom. 9:5). Tanrı’nın kurtarış tasarısında, Mesih’in gelmesi için bir İsrail’in olması gerekiyordu.

Genel Hatlar

• I. Kral Ahaşveroş, Ester’i Kraliçesi Olarak Alıyor (1:1—2:23)
• A. Ahaşveroş, Kraliçe Vaşti’yi Kovuyor (1:1–22)
• B. Ester, Kral Ahaşveroş’un Onayını Kazanıyor (2:1–20)
• C. Mordekay, Ahaşveroş’u Öldürmeye Yönelik Bir Planı Açığa Çıkarıyor (2:21–23)
• II. Haman’ın Yahudileri Öldürme Planı (3:1—4:17)
• A. Haman Terfi Ediliyor (3:1–2)
• B. Mordekay Diz Çökmeyi Reddedince Haman’ın Yahudilere Yönelik Nefreti Büyüyor (3:3–6)
• C. Kral Ahaşveroş, Yahudileri Öldürmek Üzere Ferman Çıkarıyor (3:7–15)
• D. Mordekay Planı Ester’e Açıklıyor (4:1–17)
• III. Haman’ın Devrilişi ve Mordekay’ın Yükselişi (5:1—8:2)
• A. Ester, Kral’ı Hoşnut Ediyor ve Ziyafet Yapıyor (5:1–8)
• B. Haman, Mordekay’ın Ölümünü Planlıyor (5:9–14)
• C. Haman Alçaltılıyor ve Mordekay Yüceltiliyor (6:1–14)
• D. Haman’ın Ölümü ve Mordekay’ın Yükselişi (7:1—8:2)
• IV. Kral’ın İkinci Fermanı (8:3—9:32)
• A. Kral, Yahudileri Kurtarmak Üzere İkinci Bir Ferman Çıkarıyor (8:3–17)
• B. Yahudiler Yok Olmaktan Kurtuluyor (9:1–19)
• C. Purim Kuruluyor (9:20–32)
• V. Son (10:1–3)