Yunus

Yazar

Yunus (veya Yona), “güvercin” anlamına gelmektedir. Yunus İsrail’den, Kuzey Krallığı’ndan bir peygamberdi ancak yazılı peygamberliği biyografi şeklindedir ve Asur’un başkenti Ninova’ya yönelik hizmetini aktarmaktadır.

Tarih

Diğer birçok peygamberin aksine, Yunus hizmeti süresince yönetimde olan kralları bildirmemektedir. Ancak 2. Krallar 14:23-29’a göre, İsrail’in en güçlü ve zengin krallarından biri olan II. Yarovam’ın hükümranlığı süresince, yani M.Ö. 760 yılı civarında peygamberlik etmiştir. Hizmetinin süresi bilinmemektedir. Hoşea ve Amos’la bir noktaya kadar aynı dönemi paylaşmıştır.

Tema

Tanrı’nın hem doğal hem de ruhsal alemlerdeki mutlak egemenliği. “Kurtuluş RAB’dendir” (2:9), hem Yunus’un ölümden hak etmediği kurtuluşundaki hem de Ninova’nın yargıdan hak etmediği kurtuluşundaki mesajı özetlemektedir.

Amaç

Tanrı’nın halkına kurtuluş mesajını herkese iletme sorumluluklarını öğretmek ve Yunus’un deneyiminde Mesih’in ölümünü ve dirilişini önceden canlandırmak.

Toplu Bakış

Yunus’un Kurtuluş Vahyine Katkısı

Diğer Küçük Peygamberler temelde peygamberlik bildirilerinden oluşan koleksiyonlar olmakla birlikte, Yunus İbranicede sadece beş sözcükten ibaret olan tek bir vaaz kayda geçirmektedir: “Kırk gün sonra Ninova yıkılacak!” (3:4). Yunus Kitabı daha çok İlyas’la Elişa’nın hikâyelerinde olduğu gibi bir peygamberlik anlatısıdır; her ne kadar Yunus kesinlikle hizmeti örnek alınacak bir ruhsal kahraman olmasa da. Kitap, Yunus’un doğrudan putperest bir halka vaaz verme konusundaki olağanüstü çağrısını ve onun eşit derecede olağanüstü bir şekilde bu ilahi buyruğa itaat etmeyi reddedişini anlatmaktadır En küçük çocuğun bile dikkatini çekebilen bu anlatının zaman zaman şaşırtabilen olay örgüsüne rağmen, kitap önemli teolojik gerçekler şekillendirmektedir. Tanrı’nın Ninova’yı ilan edilen yargıdan kurtarması, Tanrı’nın hak etmeyenlere yönelik egemen lütfunu ve bu lütfa yanıt olarak gerçek tövbeyi kabul ettiğini göstermektedir. 120.000’den fazla vatandaşı olan bir şehrin kurtuluşu, Tanrı’nın kendi krallığına Yahudi olmayanları da dahil etme amacının bir habercisiydi. Eski Antlaşma’nın başka yerlerinde tövbe ve imanla gerçek Tanrı’ya dönenler, İsrail’in tüm antlaşma yükümlülükleri altına girmek zorundaydı. Yunus, hem Yeni Antlaşma’nın Pentikost günündeki çok sayıda iman edişin hem de Elçilerin İşleri 15’teki sinod kararının, Yahudi olmayanların ilkin “Yahudiliğe” geçmeden kilisenin bir parçası olabileceklerini ilan edişinin bir habercisiydi.

En önemlisi de Yunus’un balığın karnındaki deneyimi Mesih’in ölümünü ve dirilişini önceden canlandırıyordu. Mesih, Yunus’tan sonsuzlarca daha büyüktür ancak ikisi de kendi kuşaklarına, ölümden kurtuluşla birlikte ilahi olarak yetkilendirilmiş habercilerin işaretleriydi (Mat. 12:39-40; 16:4; Lu. 11:29). Bu, Yunus’un hikâyesinin mecazi olduğunu veya en iyi ihtimalle ilahi sevginin kapsayıcı doğasını göstererek Yahudi milliyetçiliğini defetmek üzere geliştirilmiş bir efsane olduğunu iddia edenler karşısında Yunus’un tarihselliğini savunmak için bir sebeptir. Mesih’in dirilişi tarihsel olarak gerçek olduğuna göre, Yunus’un deneyimi de tarihsel olarak gerçekti. Yunus’u efsaneden ibaret olarak görmek Müjde’nin kendisini tehlikeye atmaktadır.

Genel Hatlar

Aşağıdaki genel hatlar kitabın olay örgüsündeki simetriyi ve dengeyi yansıtmaktadır. Yunus’un 1. ve 3. bölümlerde putperestlerin Tanrı’ya yakardığı halka açık bir ortamda bulunduğuna dikkat edin. 2. ve 4. bölümlerdeyse Yunus yalnız başına dua etmektedir.

• I. Tanrı Yunus’u Ninova’ya Çağırıyor (1:1–17)
• A. Yunus’un Çağrısı (1:1–2)
• B. Yunus’un İtaatsizliği (1:3)
• C. Sonuçlar (1:4–16)
• D. Tanrı’nın Lütfu (1:17)
• II. Yunus Dua Ediyor ve Tanrı Yanıtlıyor (2:1–10)
• III. Tanrı Yunus’u Ninova’ya Tekrar Çağırıyor (3:1–10)
• A. Yunus’un Tekrar Çağrısı (3:1–2)
• B. Yunus’un İtaati (3:3–4)
• C. Sonuçlar (3:5–9)
• D. Tanrı’nın Lütfu (3:10)
• IV. Yunus Dua Ediyor ve Tanrı Yanıtlıyor (4:1–11)