Ezra

Yazar

Ezra’nın yazarı üzerinde dururken, Ezra, Nehemya ve Tarihler arasındaki birliği değerlendirmek gerekir. Ezra’yla Nehemya örtüşen bir zaman dilimini kapsamaktadır ve Ezra, Nehemya ve Tarihler birçok benzer temaya sahiptir. Bunların birbiriyle olan ilişkisi anlamak bu kitapların orijinal yazarını veya derleyicisini belirlemeye yardımcı olur.

En yakın ilişki Ezra’yla Nehemya arasındadır. Tarihin büyük bir kısmı boyunca, bu kitaplar bir arada alınmıştır ve bazı el yazmalarında tek bir derleme olarak belirmektedir. Bariz biçimde, her iki kitap da sırasıyla Ezra’nın ve Nehemya’nın anılarını içermektedir. Ancak tarihte erken bir noktada, bu kitaplar bir arada belirmiştir ve bu, erken yüzyıllara dek devam etmiştir; ta ki, örneğin Jerome kendi Latince Kutsal Kitap çevirisi olan Vulgata’da bu iki kitap arasında biçimsel olarak bir ayrım yapana dek. Bu iki kitabı bölen ilk İbranice el yazması M.S. 1448 yılındandır. En muhtemel görünen şudur ki, Ezra’yla Nehemya kendi hizmetleri süresince tanık oldukları şeyleri kendi anlatımları olarak derlediler. İkisinden biri veya belki de üçüncü bir kişi de sürgün sonrası olayların tarihini zenginleştirirken onların kayıtlarını birleştirdi.

Dahası, Ezra/Nehemya’nın yazarı uzun zamandan beri Tarihler’in yazarına atfedilmiştir. Tarihler kitabının bitişiyle Ezra kitabının başlangıcı arasında güçlü bir tarihsel devamlılık olduğu görülmektedir. Bu kitaplar arasında aynı zamanda güçlü dilsel ve teolojik benzerlikler de mevcuttur. Talmud’a (Museviliğin tefsir kitabı) ve akademide öne çıkan genel kanıya göre 1. ve 2. Tarihler’in ve Ezra/Nehemya kitaplarının yazarı Ezra’ydı. Başka uzmanlara göreyse hepsi için mutlaka ortak bir yazar söz konusu değildir, bu kitapların ortak bir düzenleyicisi veya derleyicisi vardır. Yine bazılarına göreyse bu kitaplar farklı insanlar tarafından yazılmış ve düzenlenmiştir.

Ezra’yla Nehemya kitapları büyük bir kısmı birinci tekil şahısla yazılmış olduğunu saptamak önemlidir. Bunun anlamı da ilk bakışta şudur ki, bu kitaplar büyük oranda adlarını taşıdıkları adamlar tarafından yazılmıştır. Ancak bu durum mevcut kişisel anılara erişimi olan ortak bir derleyici olabileceği fikrini dışarıda bırakmamaktadır.

Dolayısıyla, mevcut olan tüm bağlantılara rağmen bu kitapların tek bir yazarı olup olmadığı konusunda kesin bir çıkarım yapamamaktayız. En iyi çözüm şu olur ki ya Ezra ya ona yakın olanlardan biri ya da Ezra’yla veya Nehemya’yla bağlantısı olan bir grup düzenleyici veya derleyici, bu kitapları birleştirdi ve Ezra’yla Nehemya kitaplarının içeriğini düzenleyip birleşik bir bütün hâline getirdi. Ezra/Nehemya’yla Tarihler arasında kesinlikle güçlü bağlantılar vardır ancak kati suretle elle tutulur bir sonuca varmak mümkün değildir.

Ezra’nın adı kuvvetle muhtemel “Tanrı yardım eder” anlamına gelmektedir ve kendisi bir kâhin ve yazıcıydı (7:11 – Kitab-ı Mukaddes Çevirisi). Kendisine Kral I. Artahşasta tarafından değer veriliyordu ve Yeruşalim’e geri gönderildi. Kâhin ve bazı Yahudi kaynaklarına göre başkâhin olan Ezra, sürgün sonrası halkı Tevrat’la yeniden tanıştırdı ve Yahudilerin dini ibadetine reform getirmeye çalıştı. Ezra, “kendini RAB’bin Yasası’nı inceleyip uygulamaya ve İsrail’de kuralları, ilkeleri öğretmeye adamıştı” (7:10).

Tarih

Ezra’yla Nehemya kitapları M.Ö. 538 ile 433 yılları arasındaki zamanı kapsamaktadır ve kitapların içeriği muhtemelen bu süre zarfında veya kısa bir süre sonrasında yazılmıştır (M.Ö. 538-400). Ezra/Nehemya’nın geniş tarihsel bağlamı önelidir. Pers Kralı II. Koreş, yaygın kullanılan adıyla Büyük Koreş (ya da Kiros), iddialara göre Ahameniş İmparatorluğu’nu kurmuştur. Med ve Lidya İmparatorlukları’nı yenmesinin ardından Koreş, Yeni Babil İmparatorluğu’nu ele geçirmek üzere harekete geçmiştir ki öyle de yapmıştır (M.Ö. 539). Böylece Persler sonraki iki yüzyıl boyunca büyük hüküm sürmüştür; ta ki, Büyük İskender (M.Ö. 356-323) onları bir dizi savaşın ardından devirene dek. Bu savaşlardan en öne çıkanlar İssos Savaşı (M.Ö. 333) ve Gaugamela Savaşı’dır (M.Ö. 331). SÜRGÜN SONRASI ZAMAN ÇİZELGESİ

II. (Büyük) Koreş, Pers hükümdarı olur 539-530

Koreş, Babil’i ele geçirir 539

Koreş fermanını çıkarır (1:1) 538

Yahudiler Şeşbassar ve Zerubbabil kontrolünde Filistin’e döner (2:1-70) 538/37

Tapınağın sunağı yeniden inşa edilir (3:2) 538/37

Tapınağın temeli atılır (3:8-10) 536

Yahudiler yeniden inşa sırasında düşmanlıkla karşılaşır (4:1-5, 24) 536-520

I. Darius, Pers hükümdarı olur (4:1-6:22) 522-486

Tapınak tamamlanır ve adanır (6:5; Hag. 1:14-15) 520-516

Ahaşveroş, Pers hükümdarı olur 486-465

Ester’la Mordekay, Ahaşveroş’un avlularında hizmet eder 484-465

I. Artahşasta, Pers hükümdarı olur 465-424

Yahudiler Ezra kontrolünde Yeruşalim’e geri döner (7:1, 8) 458

Üç ay inceleme olur (10:16-17) 458-457

Yahudiler Nehemya kontrolünde Yeruşalim’e geri döner (Neh. 2:1) 445

Yeruşalim’in surları yeniden inşa edilir (Neh. 6:15; 7:1) 445

Nehemya Babil’e gider ve Yeruşalim’e geri döner (Neh. 13:6-7) 433

Tema

Tanrı’nın kendi Sözü’ne olan sadakatinin halkını –fiziksel olarak ülkesine, törensel olarak ibadetine ve ruhsal olarak yasalarına– geri döndürüşüyle sergilenmesi.

Amaç

Ezra’yla Nehemya kitaplarının amacı, ilahi takdiri ve egemenliğiyle kendi halkını sürgünden geri getiren Tanrı’yı uluslar üzerinde yüceltmektir. Bu bakımdan Ezra’yla Nehemya kitapları, Tanrı’nın nasıl halkını kendi antlaşmasına geri getirdiğini, onları yeniden inşa edilmiş bir tapınağın etrafında bir araya topladığını ve onlarda kendisine yönelik yeniden bir adanmışlık meydana getirdiğini göstermektedir. Ancak kitap aynı anda, sırf fiziksel olarak geri dönmenin yeterli olmadığını da anlatmaktadır. Halk hâlâ Zerubbabil’den, Ezra’dan ve Nehemya’dan daha büyük birine, yani İsa Mesih’e muhtaçtır.

Toplu Bakış

Ezra’nın Kurtuluş Vahyine Katkısı

Ezra kitabı tapınağın inşasının (1-6. bölümler) ve Ezra’nın hizmetinin başlangıcının (7-10. ayetler) tarihini kaydeder. Kitap, 2. Tarihler’in bittiği yerden, Pers Kralı Koreş’in fermanıyla başlar. Kral bu fermanla birlikte Yahudi sürgünlerin sürgündeki onlarca yılın ardından Yeruşalim’e geri dönmelerine izin verir. Kitap iki ana zaman dönemini takip eder. İlk dönem Şeşbassar’la Zerubbabil’in zamanıdır ve bu süre zarfında onlarla birlikte küçük bir sürgün grubu Yeruşalim’e dönmüştür (1-2. bölümler). Bu sürgünler Yahuda’ya dönmüş ve kendi kentlerinde yaşamışlardır (2:70).

Zerubbabil ve sürgünler Yeruşalim’e dönünce, ilk işleri kurban sunağını yeniden inşa etmek (3:2) ve tapınağın Babilliler tarafından yıkılmasından sonra ihmal edilmiş olan kurbanlarla başlangıç yapmak olmuştur. Sunağın inşasını takiben, Yahudiler tarafından tapınağı yeniden inşa etmek üzere girişilen büyük bir proje söz konusudur ve ilk önce temelin atılmasıyla başlanır (10. ayet).

Ne var ki temelin inşasından sonra halk tapınağın inşasına engel olmak isteyen düşmanlarının direnişiyle karşılaşır (4:4-6). Düşmanlar tarafından ortaya atılan temelsiz ve skandal haberlerden ötürü, Kral Artahşasta tapınağın inşasının bırakılmasını buyurur (21. ayet). Bu yasa neredeyse yirmi yıl yürürlüktedir; ta ki, sürgünlerin tapınağın inşasını bitirmelerine izin veren Pers Kralı Darius’un ikinci yılına kadar (6:12).

İkinci döneme ilerlediğimizdeyse, yaklaşık olarak altmış yıl sonra Seraya oğlu Ezra büyük bir sürgün grubuyla Yeruşalim’den ayrılıp Babil’e gelir (7:1-6). Ezra’yla Yahudiler Yeruşalim’e doğru ilerlerken, kendilerine Yeruşalim’e geri götürmek üzere tapınağın zenginlikleri ve mal varlığı verilir. Girişteki bazı soy ağaçlarından ve listeden sonra, Ezra’nın halka öteki uluslarla yapılan evliliklerden tövbe etme yolunda önderlik ettiğini görürüz. Halk günahlarından tövbe eder ve Rab’bin önünde günahlarını itiraf eder (10. bölüm).

Genel Hatlar

• I. Koreş’in Fermanı (1:1—2:70)
• A. Halk Tapınağı Yeniden İnşa Etmek Üzere Yeruşalim’e Dönüyor (1:1–11)
• B. Geri Dönenlerin Listesi (2:1–70)
• II. Tapınağın Restorasyonu Başlıyor (3:1–13)
• A. Hazırlıklar (3:1–7)
• B. Yapılan İş (3:8–13)
• III. Tapınağa Karşı Direniş (4:1–24)
• A. Düşmanlar Yapıcılara Karşı Geliyor (4:1–5)
• B. Ahaşveroş’a ve I. Artahşasta’ya Mektuplar (4:6–16)
• C. İşi Bırakma Buyruğu (4:17–22)
• D. Tapınağın İşi Bırakılıyor (4:23–24)
• IV. Tapınak Tamamlanıyor (5:1—6:22)
• A. Yeniden İnşaya Devam Ediliyor (Darius’un İkinci Yılı) (5:1–5)
• B. Darius’a Mektup Gönderiliyor (5:6–17)
• C. Darius’un Fermanı (6:1–12)
• D. Tapınak Tamamlanıyor (Darius’un Altıncı Yılı) (6:13–18)
• E. Fısıh Kutlanıyor (6:19–22)
• V. Sürgünler Ezra’yla Birlikte Dönüyor (7:1—8:36)
• A. Ezra Yeruşalim’e Geri Dönüyor (7:1–10)
• B. I. Artahşasta, Ezra’ya Yazıyor ve Tapınağın Hazinelerini Tedarik Ediyor (7:11–28)
• C. Geri Dönenlerin Listesi (8:1–14)
• D. Sürgünler Yeruşalim’e Yeniden Giriyor (8:15–36)
• VI. Sürgünler Arasında Öteki Uluslarla Evlilikler (9:1—10:44)
• A. Öteki Uluslarla Evlilik Sorunu (9:1–2)
• B. Ezra’nın Tövbe Duası (9:3–15)
• C. Halkın Tövbesi ve Törensel Bir Toplanış (10:1–8)
• D. İsrail Halkı Arındırılıyor (10:9–44)