Matta

Yazar

Matta’ya Göre Müjde açık bir şekilde Elçi Matta’yı yazar olarak tayin etmemektedir. Bazıları Matta’nın adını taşıyan bu Müjde’nin yazarının Matta olduğuna kanaat getirmiş olan köklü geleneği sorgulamıştır. Birçok çağdaş uzman bu Müjde’nin daha geç tarihli bir düzenleme olduğuna ve büyük oranda başka kaynaklara dayandığına inanmaktadır. Ancak Matta’yı yazar olarak tanıyan geleneğin doğru olmadığına inanmak için hiçbir iyi neden yoktur. Ayrıca, Matta’nın “vergi parası” ifadesini kullanması (bkz. 22:19) ve İsa’nın ve Petrus’un iki dirhemlik tapınak vergisini ödeme hikâyesi (17:24-27) gibi içsel kanıtlar da Matta’nın yazarlığını ima etmektedir. Nitekim bunlar bir vergi görevlisinin iyi bileceği şeylerdir.

Matta, Yeni Antlaşma boyunca beş kez geçmektedir (9:9; 10:3; Mar. 3:18; Lu. 6:15; Elç. 1:13). Ayrıca Levi olarak bilinir ve kendisi, İsa onu bir öğrencisi olarak çağırmadan önce vergi görevlisiydi. Matta 9:9-13’te İsa, Matta’yı “vergi toplama yerinde” oturmaktayken çağırmıştır ve İsa’nın Levi’ye, “Rab’bin armağanı” anlamına gelen Matta adını verdiğine inanılmaktadır. Matta bir vergi görevlisi olarak, iyi yazılı eser ortaya koymak için gereken kâtiplik tekniklerinde iyi eğitilmiştir.

Tarih

Matta’nın Müjdesi, ilk yüzyılın sonlarına veya ikinci yüzyılın başlarına tarihlenen İgnatius’un yazılarında, Didake’de, Polikarp’ın yazılarında, “Sözde” Barnaba İncili’nde ve Eusebius’un yazılarında bahsedilen Papias’ın tanıklığında alıntılanmıştır. Bu referanslarından bazılarında Matta, Eski Antlaşma’yla aynı yetkiye sahip şekilde alıntılanmaktadır.

24 ve 25. bölümlerin peygamberliğe dayalı içeriğine bakıldığında, Matta’nın bu Müjde’yi, Yeruşalim’in yıkıldığı M.S. 70 yılından sonra yazmadığına emin oluruz. Benzer şekilde, Matta M.S. 70 yılından kısa bir süre sonra varlığını kaybetmiş bir siyasi grup olan Sadukiler’e göndermelerde bulunmaktadır. Erken dönemdeki kilise babası İreneus, Matta Müjdesi’ni hem Petrus’un hem de Pavlus’un Roma’da olduğu zamana, yani 60’lı yıllarında başlarına tarihlendirmektedir.

Tema

İsa hem Mesih hem de İmmanuel’dir; yaşamı, ölümü ve dirilişi aracılığıyla kadim vaatleri yerine getirmekte ve Tanrı’nın hükümdarlığını yeryüzüne taşımaktadır.

Amaç

İsa’nın nasıl Eski Antlaşma’da vaat edilmiş olan ve ölümünde ve dirilişinde kendi halkını günahlarından kurtaran Mesih olduğunu göstermek.

Toplu Bakış

Matta’nın Kurtuluş Vahyine Katkısı

Matta devam eden hususlarda görülebileceği üzere kristolojiye (Mesih öğretisine) odaklanmaktadır. İlk olarak, Matta İsa’nın nasıl Tanrı halkının beklenen Mesihi olduğunu gösterir. 1. bölümün kronolojisi İsa’nın “Kral Davut’un” (6. ayet) kraliyet soyuna ait olduğunu gösterir. İsa’nın doğuşu, “Kral Hirodes”i (2:1) rahatsız eder çünkü din bilginleri Tanrı’nın, “halkım İsrail’i güdecek önder senden çıkacak” diyen peygamberliğinden bahsetmektedirler (2:6). Mesih vaftizinde, denenmesinde, öğretilerinde ve mucizelerinde, göklerin krallığını duyurur ve ortaya çıkarır. Çarmıhta İsa’nın başının üzerinde O’nun krallığını duyuran yafta asılıdır (27:37). İsa’nın kendi öğrencilerine Son Görev’de verdiği buyruk, “gökte ve yeryüzünde bütün yetki”nin O’nda olmasına bağlıdır (28:18). O Kral’dır, kendi halkını günahlarından kurtarmak için dünyaya gelmiş olan Mesih’tir.

İkinci olarak, Rab’bin meshedilmişi olarak, İsa ayrıca İmmanuel, yani “Tanrı bizimle”dir (1:23) ve “Davut oğlu”dur (1:1). Vaftizinde gökler açılır ve Tanrı şu beyanda bulunur: “Sevgili Oğlum budur, O’ndan hoşnudum” (3:17). Mesih yeryüzündeki hizmeti boyunca, Tanrı’nın kendi halkıyla buluştuğu yerin artık tapınak olmayacağını, ancak Tanrı’nın şimdi kendi halkıyla Mesih’te paydaşlık ettiğini gösterir. Matta, Mesih’in ölümünde tapınağın perdesinin nasıl ortadan ikiye yırtıldığını vurgular (27:51). İsa kendi halkının arasında ikamet eden Tanrı’dır.

Üçüncü olarak, İsa “İbrahim oğlu”dur (1:1). Mesih, Tanrı’nın İbrahim’e vermiş olduğu, bütün ulusların onun aracılığıyla kutsanacağı vaadinin sonucudur. Vaftizci Yahya, Ferisilere İbrahim’le olan akrabalıklarına güvenmemelerini, tövbe aracılığıyla Tanrı’yı aramalarını nasihat eder (3:8-9). Benzer şekilde, İsa diğer uluslardan olanlara kurtuluş kapısını açar (8:10-12; 15:27-28).

Dördüncü olarak, İsa yeni Musa’dır. Birçok konuşma, özellikle de Dağdaki Vaaz (5-7. bölümler), Mesih’i Tanrı tarafından gönderilen Peygamber olarak resmeder. O, yasayı ortadan kaldırmaya değil, onu tamamlamaya gelmiştir (5:17). Yeni antlaşma Musa’nın yasasının bir iptali değildir. Aksine, İsa’nın öğretişi lanetlerin ve kutsamaların ciddiyetini göstererek Musa’nın yasasının doğru yorumlanışını sunar. Dönüşüm Dağı’nda Baba, “O’nu dinleyin” der (17:5) ki bu da Musa’nın, Tanrı’nın “çıkaracağı” büyük Peygamber’e dair söylediklerini çağrıştırmaktadır (Yas. 18:15).

Genel Hatlar

• I. Mesih İsa’nın Kimliği (1:1-4:11)
• A. Davut ve İbrahim Oğlu İsa’nın Kronolojisi (1:1-17)
• B. İsa’nın Doğumu (1:18-2:23)
• C. Çölde Hazırlık (3:1-4:11)
• 1. Vaftizci Yahya’nın Vaazı (3:1-12)
• 2. Mesih’in Vaftizi (3:13-17)
• 3. Mesih’in Denenmesi (4:1-11)
• II. Mesih İsa’nın İlanı (4:12-16:28)
• A. İsa Vaaz Etmeye Başlıyor (4:12-7:29)
• 1. İsa’nın İlk Öğrencileri ve İlk Mucizeleri (4:12-25)
• 2. Dağdaki Vaaz (5:1-7:29)
• B. İsa’nın Celile’deki Hizmeti: Öğretiler ve Mucizeler (8:1-11:1)
• 1. Celile’de Yapılan Mucizeler (8:1-9:38)
• 2. Mesih Öğrenciliğinin Doğası Üzerine Öğretiş (10:1-11:1)
• C. İsa’nın Mesih Olarak İşi (11:2-30)
• D. İsa’nın Yetkisi Sorgulanıyor (12:1-50)
• E. Göklerin Krallığı’na Dair Benzetmeler (13:1-58)
• 1. Tohum Benzetmesi (13:1-9)
• 2. Benzetmelerin Amacı (13:10-17)
• 3. Tohum Benzetmesi Açıklanıyor (13:18-23)
• 4. Deliceler Benzetmesi (13:24-30)
• 5. Hardal Tanesi Benzetmesi (13:31-32)
• 6. Maya Benzetmesi (13:33)
• 7. Benzetmelerin Amacı (13:34-35)
• 8. Deliceler Benzetmesi Açıklanıyor (13:36-43)
• 9. Define ve İnci Benzetmeleri (13:44-46)
• 10. Ağ Benzetmesi (13:47-50)
• 11. Reddedilen Peygamber İsa (13:51-58)
• F. Vaftizci Yahya’nın Ölümü İsa’ya Bildiriliyor (14:1-13)
• G. Yapılan Bir Dizi Mucize (14:14-36)
• H. Mesih Öğrenciliğine Dair İlave Öğretiş (15:1-20)
• I. Yapılan Bir Dizi Mucize (15:21-39)
• J. İsa’nın Mesajı Reddediliyor ve Kabul Ediliyor (16:1-28)
• 1. Ferisilerin ve Sadukilerin İsa’yı Reddi (16:1-12)
• 2. Petrus’un Mesih’i İkrarı (16:13-20)
• 3. İsa Ölümünü Önceden Bildiriyor (16:21-28)
• III. Mesih İsa’nın Çilesi, Ölümü ve Dirilişi (17:1-28:20)
• A. İsa’nın Görünümü Değişiyor (17:1-13)
• B. İsa’nın Devam Eden Hizmeti (17:14-27)
• C. Kilisenin Doğası ve Yetkisi (18:1-35)
• D. İsa’nın Yahudiye’deki Hizmeti: Öğretiler ve Mucizeler (19:1-25:46)
• 1. İsa’nın Boşanmaya Dair Öğretişi (19:1-12)
• 2. Krallık’taki Çocukları (19:13-15)
• 3. Mesih Öğrenciliği ve Hizmet (19:16-20:28)
• 4. İsa İki Kör Adamı İyileştiriyor (20:29-34)
• 5. İsa Yeruşalim’de (21:1-23:39)
• 6. Zeytin Dağı Konuşması (24:1-25:46)
• E. İsa’nın Ölümü ve Dirilişi (26:1—28:20)
• 1. İsa’nın Ayaklarının Meshedilmesi (26:1–13)
• 2. Yahuda’nın İsa’ya İhaneti (26:14–16)
• 3. Son Akşam Yemeği (26:17–29)
• 4. İsa’nın Tutuklanması (26:30–56)
• 5. İsa’nın Duruşması ve Ölüme Mahkûm Edilişi (26:57—27:31)
• 6. İsa’nın Ölmesi ve Gömülmesi (27:32–66)
• 7. İsa’nın Dirilişi ve Son Görev (28:1–20)