Müjdeler’e ve Elçilerin İşleri’ne Giriş

Yeni Antlaşma dört Müjde’yle ve Elçilerin İşleri’yle başlar. Birlikte bu kitaplar Mesih’in doğumundan O’nun kendi kilisesini ve dünyayı yönetmekte olduğu cennete yükselişine kadarki hizmetinin tarihinin izini sürmektedir.

İlk dört kitap Müjdeler olarak adlandırılmaktadır. “Müjde” ifadesi (Mar. 1:1, 14; bkz. Rom: 1:16), Yeşaya 40:9 ve 52:7’de geçen ve tam olarak “mutlu havadis” ya da “iyi haber” anlamına gelen İbranice bir sözcüğün çevirisidir. Dört Müjde bize kuşkusuz Mesih’in yaşamının, öğretişinin, ölümünün ve dirilişinin iyi haberini vermektedir. Bir Müjde’yi, bugün kullanageldiğimiz şekliyle, Mesih’in yaşamının, ölümünün ve dirilişinin sıralı bir anlatısı olarak tanımlayabiliriz. Bunun yanında, sahip olduğumuz dört Müjde, Ruh tarafından esinlenmiş, görgü tanıkları tarafından yazıya geçirilmiş ya da doğrulanmış olup tarihsel olarak gerçek olan anlatılardır (bkz. 1.Yu. 1:1-4). Elimizdeki dört kanonik Müjde’ye ek olarak, bazen Tomas Müjdesi (ya da Tomas İncili) denen, Mesih’in kilisesi tarafından güvenilir olarak kabul edilmemiş olan bir apokrif ve yanlış atfedilmiş eserin bahsini de duyabilirsiniz.

Müjdeler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları izah etmek için çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Uzmanlar özellikle Matta, Markos ve Luka arasındaki benzerlikleri vurgulamışlardır ve bunlara sinoptik Müjdeler denmiştir (sun-opsis: harfiyen, “bir arada görme”). Uzmanlar karşılıklı bağımlılığa ilişkin karmaşık teoriler geliştirmişlerdir. Teorileri mevcut delille bağdaştırmak için birçok şey yazılıp çizilmiştir. Elçiler ve Söz’ün erken dönemdeki diğer hizmetkârları belirli bir düzeyde şüphesiz birbirleriyle müzakere etmişlerdir (bkz. Lu. 1:2). Ancak Müjdeler arasındaki benzerliklerin temelinde yatan gerçek, bunların görgü tanıklıkları olması ya da görgü tanıklığına dayanması ve Ruh’un bunları yazıya geçiren yazarları bu süreçte esinlemiş olmasıdır. Müjdeler arasındaki sözcük seçimi ya da sıra farklılıkları, yazarların, kendi amaçlarına ve görgü tanıklığının onlara ulaşma şekillerine göre, eldeki verileri farklı biçimde ele almalarıyla ilgilidir. Ancak her noktada, Müjdeler’in güvenilirliğinden kuşku duymak gereksizdir. Farz edilen farklılıkların hiçbiri çelişki teşkil etmez. Görünürdeki her zorluk için iyi bir bağdaşım ortaya konmuştur.

Esasında, Kutsal Yazılar’ın doğruluğu; Mesih’in yaşamına, öğretişine, ölümüne ve dirilişine yönelik dört yazılı tanıklık olmasından dolayı daha da açıktır. Anlatıların güvenilirliğine gölge düşürmenin aksine, Mesih’in gerçeğine yönelik çok yönlü tanıklıklar bütün dünyada olumlu bir etki yapmıştır. Sadece bir değil, üçten fazla tanığımız vardır. Bir şeyin doğruluğunun iki ya da üç tanık tarafından sınanması gerekiyorsa (Yas. 17:6; 19:15), insanlar bu dört tanığın iddialarını değerlendirebilirler. Yalnızca kusur arayan kişiler imanlıların kanıt buldukları yerde sorunlar bulacaklardır.

Matta, Eski Antlaşma Kutsal Yazıları’na yönelik birçok referans ve bağlantıyla birlikte dört Müjde’ye uygun şekilde önderlik etmektedir. Bu Müjde’nin bir soy kütüğüyle başlayış şekli dahi (Mat. 1:1-18) Mesih’in gelişini Eski Antlaşma tarihi ve vaatleriyle bağlamaktadır. Matta’nın Müjdesi Mesih’in Öğretmen ve Kurtarıcı olarak Eski Antlaşma peygamberliklerini yerine getiren kurtarış hizmetini vurgulamaktadır. Mesih öğrencilerini çağırdıktan, onlara öğrettikten ve kilisesi için öldükten sonra, İbrahim’le yapılan antlaşmayı yerine getirmek üzere (Yar. 12:1-3), halkına tüm uluslardan öğrenciler yetiştirme görevini vermiştir (Mat. 28:18-20). Dünyanın sonuna dek onlarla olacağını vaat etmiştir (Mat. 28:20).

Markos’un Müjdesi krallığın Kralı olarak Mesih’in yüceliğini vurgulamaktadır. O’nun yüceliği öyle düzeydedir ki, cinleri titretir ve düşmanları dolaplar çevirip düzenler kurar. Ancak yine de, Mesih’in öğrencileri çoğu zaman O’nun kimliğini ve tasarısını anlamakta yavaş kalırlar. Öğrenciler Mesih’in öğretimi ve mucizeleri aracılığıyla, yavaş yavaş, Mesih’in Tanrı’nın Oğlu olduğunu ikrar ederler. O’nun Rab’bin Kulu olarak sahip olduğu misyon O’nu günaha karşılık bir fidye (Mar. 10:45) ve Tanrı’nın yapısında köşenin baş taşı olarak (Mar. 12:10) çarmıhta ölüme götürür. Yücelik içinde, üçüncü günde dirilir ve Tanrı’nın sağında ihtişam yerine yükselir (Mar. 16:19).

Yuhanna’nın Müjdesi ezelden başlamakta ve Mesih’in ulu karakterine odaklanmaktadır. O birçoklarının kendisini yol, gerçek ve yaşam olarak görmeyi reddettiği günahlı bir insanlığın arasında ikamet eden, beden almış Söz’dür ancak bu insanlığın bazıları O’nu kabul eder ve böylelikle yukarıdan doğduklarını gösterirler (Yu. 1:12-13). Mesih’in yüceliği Yuhanna’nın seçtiği yedi mucize ya da belirtide ve aynı zamanda kayda geçirdiği göksel konuşmalarda görülür. O’nun çarmıhtaki ölümü Baba’yı hoşnut etmek ve birçoklarını kendisine çekmek içindir (Yu. 12:23-34). Yuhanna güttüğü amacı şöyle belirtmiştir: “Yazılanlar, İsa’nın, Tanrı’nın Oğlu Mesih olduğuna iman edesiniz ve iman ederek O’nun adıyla yaşama kavuşasınız diye yazılmıştır” (Yu. 20:31).

Yeni Antlaşma’nın tarihsel dokusu açısından Luka ve Elçilerin İşleri önemli bir iki ciltlik derlemedir. Özünde, bu iki ciltlik eser Yeni Antlaşma’ya o temel tarihsel omurgasını verir. Kutsal Ruh’un esinlemesi altında Luka, Mesih’in yaşamını ve işini iki ana evre kapsamında düzenlemiştir: (1) Mesih’in göğe yükselişine doğru ilerleyip orada doruğa ulaşan evre (Luka); ve (2) Mesih’in göğe yükselişinin akabinde doğan olayların izini süren evre (Elçilerin İşleri). Hekim Luka kendi Müjdesi’nde, Mesih’in yaşamıyla, hizmetiyle ve ölümüyle günahlardan özgürlük getiren kurtarış gücünü resmeder (Lu. 1:68-75). Luka Elçilerin İşleri’ndeyse, Mesih’in İsrail’den ve diğer uluslardan birçoklarını kurtarmak, kendisine sonsuz yaşama tayin edilmiş bir kilise toplamak üzere gerçekleştirmiş olduğu kurtarışı nasıl uyguladığını gösterir (Elç. 2:47).

Luka ve Elçilerin İşleri boyunca kayda geçirilen olaylar neredeyse yetmiş yılı kapsamaktadır. En iyi tahminimizle Mesih, Hirodes’in M.Ö. 4 yılındaki ölümünden önce, M.Ö. 6 ila 4 yılları arasında doğmuştur. Elçilerin İşleri, Pavlus’un devam eden tutukluluğuyla sonlanır ki bu da muhtemelen M.S. 60’lı yılların başlarındadır. Büyük oranda Yahudi tarihçi Josephus sayesinde, bu dönemdeki Yahudiye hakkında pek çok şey bilmekteyiz. Siyaset tarihindeki birçok dönemde olduğu gibi, bu dönem de entrika, iktidar kavgaları, cinayet, tuzaklar ve hayal kırıklığıyla sonuçlanan bir hırs dönemiydi.

Hirodes’in ve ailesinin yükselişi Mesih’in gelişi için önemli bir zemindi. Hirodes, Esav’ın soyundan bir Edomluydu. Roma’nın ona vermeyi uygun gördüğü şöhret, dünyanın sunmakta olduğu her şeyin bir temsiliydi. M.S. 4 yılındaki ölümünün ardından Hirodes ailesi, Yahudi vilayetleri üzerindeki hükmünü sürdürdü. Hirodes’in oğullarından üçü Roma altındaki toprakları yönetti. Arhelas, Yahudiye’yi yönetiyor (Mat. 2:22); Hirodes Antipas, Celile’yi ve Perea’yı yönetiyor ve Filipus da Şeria Irmağı boyunca uzanan bölgeleri yönetiyordu (Lu. 3:1). Elçilerin İşleri kitabında Hirodes I. Agrippa (Elç. 12) ve Hirodes II. Agrippa (Elç. 26) dahil olmak üzere başka Hirodesler de yer alır. İsimler değişmiştir ancak sorunlar değişmemiştir. Mesih bunu şöyle özetlemiştir: “Bilirsiniz ki, ulusların önderleri sayılanlar, onlara egemen kesilir, ileri gelenleri de onlara ağırlıklarını hissettirirler” (Mar. 10:42).

Oysa Mesih’in krallığında durum ne kadar da farklıdır! Esav’ın değil, Yakup’un soyundan olan Mesih bedende Tanrı olarak geldi. Kendi isteğinin değil, Babası’nın isteğinin peşinden gitti. O’nun krallığı mütevazı başlangıçları olan yüce bir krallıktı. O yumuşak huyluydu ve birçoklarına rahat verdi (Mar. 11:28-30). O’nun işi nihayetinde siyasi düşmanlar ve doğal güçler üzerinde değil, ancak doğaüstü güçler ve şeytani düşmanlar üzerinde bir zafer getirdi. Ancak bu zafere giden yol ölümden, Tanrı tarafından tayin edilmiş Aracı olan Rab Mesih İsa’nın ölümünden geçmektedir. Müjdeler gerçekten tarihtir; ancak tarihten daha fazlasıdır. Tanrı’ya şükürler olsun ki, Müjdeler bize Tanrı’nın İsa Mesih aracılığıyla olan kurtarış faaliyetini sunmaktadır. Bu gerçekten iyi haberdir.