Yaratılış

Yazar ve Tarih

Pentatük’e Giriş’e bakınız.

Tema

Tanrı’nın insan, tüm yaratılış ve olaylar üzerindeki egemenliği ve insanın bozulmuşluğuna ve sadakatsizliğine rağmen kendi antlaşmasına olan sadakati.

Amaç

Musa Yaratılış kitabını kuvvetle muhtemel İsrail’e çölde önderlik ederken yazmıştır (yukarıda bkz. Pentatük’e Giriş). Yüzyıllar boyunca İsrail halkı Mısır’ın birçok ilaha ibadet edilen zalim hükümdarlığı altında köleler olarak yaşamıştı; şimdiyse onları Vaat Edilen Topraklar’a götüren Rab’be bağımlı olarak yaşıyorlardı. Yaratılış kitabı İsrail’in Adem’e, Nuh’a ve İbrahim’e uzanan tarihsel kökenlerini öğreterek, onun tek gerçek Tanrı altındaki asil kimliğini hatırlatır.

Yaratılış kitabının amacı dolayısıyla teolojik, tarihsel ve antlaşmaya dayalıdır. Teolojiktir çünkü tüm insanlık Rab’bin Yaratıcı olduğunu bilmelidir; böylelikle kitabın başından sonuna dek merkez figürü Tanrı’dır (1:1; 50:20, 25). Tarihseldir çünkü Adem’in ve insan ırkının gerçek hikâyesinin, İsrail’in gerçek hikâyesinin ve Tanrı’nın onlarla olan ilişkisinde kim olduğunun tek kaydıdır. Diğer antik dönem yazılarının tersine Kutsal Kitap mitler ve efsaneler değil, gerçek tarihsel olayların doğrudan anlatılarını içerir. Antlaşmaya dayalıdır çünkü Tanrı’nın kitap boyunca kendi halkı için yaptığı büyük işleri (onlarla antlaşma yapması dahil olmak üzere) O’nun sadakatinin kanıtlarıdır ve O’nun halkının O’na güvenmesi talep edilmektedir.

Nihayetinde, Yaratılış kitabı, Tanrı’nın ilk büyük Mesih vaadiyle ve O’nun ilk halkı İsrail’e olan zengin vahyiyle başlayarak, kilisenin umudunu geliştirir. Yaratılış kitabındaki bu büyük vaat, Mesih’in acıları aracılığıyla insanlığı günahtan ve Şeytan’dan kurtaracak o “Soy”la ilgilidir (3:15). Bu vaat Yaratılış kitabı için temeldir; nitekim birbirini izlemekte olan her antlaşmaya dayalı vahiy “soy” etrafında döner (9:9; 17:7; 26:3; 28:4; 48:4). Yine bu vaat, düşüşten hemen sonra beliren kurbanların anlamını aydınlatır (4:4; krş. 3:21); hayvan kurbanlarının vaat edilen Soy olan ve günaha karşılık tek kusursuz kurban olan Mesih’in gölgesinden ibaret olduğunu gösterir. Bu, İsrail’i yasada açıklanan törenlere bel bağlayıp şekilci, dışsal dine tutulmaktan korumakta ve onları gelmekte olan Mesih’e güvenmeye yönlendirmekteydi. İmanlılar bugün de aynı tehlikelere karşı uyarılmaktadır (Gal. 3).

Yorumlama Konuları

Yaratılış ve Kökenler Tarihi

Bu kitabı yorumlarken riskler büyük ve ağırdır çünkü Yaratılış kitabı Kutsal Kitap’ın geri kalanı için –hatta, tüm Hristiyan imanı için– temeldir. Bu metnin açık ve düz bir şekilde okunması birçok imanlının bu metni evrenin, biyolojik yaşamın, insan ırkının ve İsrail ulusunun başlangıcının kökenlerinin gerçek, tarihsel, yetkili anlatısı olarak görmesine yol açmıştır. Bu açıklamalı Kutsal Kitap’ın Yaratılış kitabına dair notlarında da bu literal anlayış benimsenmektedir.

Ancak Yaratılış’ın bu şekilde okunuşu çağdaş birçok bilim insanının ve tarihçinin görüşleriyle uyuşmamaktadır. Bu uyuşmazlığı önleyebilmek adına insanlar, özellikle de kitabın açılış bölümlerine ilişkin çeşitli iddialarda bulunmuşlardır. Örneğin, bazı yazarlar “yaratmak” kelimesinin bir şey yaratmak değil, ancak bir şeye yeni bir işlev vermek anlamına geldiğini söylerler. Diğerleri “gün” kelimesinin gerçekten bir güne işaret etmediğini veya Yaratılış kitabının ilk bölümlerinin tarihsel bir anlatıdan ziyade sembolik şiir gibi bir edebi yapı olduğunu öne sürerler. Yine diğerleri Adem’in Tanrı tarafından kelimenin tam anlamıyla topraktan yaratılmadığını, bir tür maymun benzeri yaratıktan meydana geldiğini anlatırlar. Hatta bazıları tüm insanlığın Adem’den gelmediğini veya Adem’in Yaratılış kitabında tarif edildiği üzere tarihte bir birey olarak asla var olmadığını dahi söylerler. Diğerleri yaratılışın yedi gününün sıradan günler olduğunu reddederler ve yine diğerleri yaratılış haftası içerisine aralıklar yerleştirmeye çalışırlar. Bu iddiaların çoğunun amacı Yaratılış kitabını, insanın daha basit yaşam formlarından ve nihayetinde cansız maddeden meydana geldiğini söyleyen evrim teorilerine uydurmaktır. Bu görüşlerin yazarlarından bazıları ortodoks Hristiyan inançlarını hâlâ onaylamaya devam ederler ancak fikirleri birçoklarını Kutsal Kitap’a dayalı imandan uzaklaştırabilmektedir.

Kutsal Yazı, üzerinde ilmik-ilmik gerçekler bulunan bir kilim gibidir. Kutsal Kitap’ın içerisindeki bir kitabı söküp de bunun imanımıza zarar vermeyeceğini düşünemeyiz. Birçok öğretinin kökeni Yaratılış’ın ilk bölümlerine uzanmaktadır. Mesih’in her şeyin üstünde olmasıyla (Yu. 1:3; Kol. 1:15-18), Üçlü-Birlik Yaratılış’ta etkindir (1:2, 26). İnsan Tanrı’nın benzeyişinde, hayvanlardan farklı olarak (Yar. 1:27; 1.Ko. 11:7) ve yaratılışın başında yaratıldı (Mat. 19:4). İlk kadın Adem gibi topraktan değil, Adem’in kaburga kemiğinden yaratıldı (Yar. 1:27-28; 2:18, 22-24; 1.Ti. 2:13). Evlilik bir adamın bir kadınla evliliği olarak tanımlandı (Yar. 2:23; Mat. 19:4-6; Ef. 5:31). Elem ve ölüm Şeytan’dan ve Adem’in günahından geldi (Yar. 3; Yu. 8:44; Rom. 5:12; 1.Ko. 15:22). Adem tüm insan ırkına acı ve ölüm getirdi; düşüşün öncesinde ölüm yoktu (Rom. 6; 1.Ko. 15). Günah erkekler için çalışma ve kadınlar için de çocuk doğurma açısından zorluk meydana getirmiştir (1.Ti. 2:14-15). Kan dökülmesi günahın kefareti için şarttır (Yar. 3:21; 4:4; İbr. 9:22). Düşüşün doğrudan bir sonucu olarak giysi gereklidir (Yar. 3:21; 1.Ti. 2:9). Dünya genelindeki tufan, gelecek olan son yargının bir örneğidir (Lu. 17:26-27); Mesih’in ikinci gelişi nasıl tüm insanlar için evrenselse, tufan da tüm dünya için evrenseldi (Yar. 6-9; Lu. 17; 2.Pe. 3). Kadının Soyu gelecek ve yılanın başını ezecektir; Mesih bir bakireden doğacak ve hem yılan hem de onun soyu üzerinde zafer kazanacaktır (Yar 3:15; Yşa. 7:14; Lu. 2).

Tüm bu öğretilerin kökeni Yaratılış kitabındadır. Örneğin, Adem’in gerçek, tarihte yaşamış ve Yaratılış kitabının naklettiği şeyleri yapmış bir adam olduğunu reddetmenin ve onun evrim aracılığıyla gelen insanlığın kökenlerinin bir sembolü olduğunu söylemenin sonuçlarını düşünelim. İlk olarak, insanlığın diğer hayvanlar üzerindeki asil konumunun temelini (1:26-28; 9:1-6; Mez. 8); ikinci olarak, insanlığın tüm renklere ve kültürlere rağmen birliğinin kökenini (Yar. 3:20; Elç. 17:26); üçüncü olarak, erkekler ve kadınlar olarak ayrı kimliklerimizin ve ilişkilerimizin Tanrısal tayinini (Mat. 19:3-6; 1.Ko. 11:8-9; 1.Ti. 2:13-14); dördüncü olarak, Mesih’in son ve daha büyük Adem olduğu yönündeki teolojiyi (Lu. 3:22-23, 38; Rom. 5:14-19; 1.Ko. 15:21-22, 45, 47); ve beşinci olarak, ölümün Tanrı’nın yaratılışına özgün olmadığı ancak günahın sonucu olduğu açıklamasını kaybederiz (Yar. 2:17; Rom. 5:12).

Günahtan ötürü ölüm teolojisine yönelik bu son nokta özellikle önemlidir çünkü doğrudan Yeni Antlaşma’da öğretilen kefaret teolojisiyle bağlantılıdır (Rom. 5; 1.Ko. 15:3). Teistik evrim görüşü (bu görüş evrimi Kutsal Yazı’yla bağdaştırmaya çalışır) Adem’den ve onun günaha düşüşünden evrimleşen (ve fiziksel olarak ölen) Adem-öncesi yaratıklar olduğunu iddia eder. Bunun sonucunda da Adem’in düşüşte sadece ruhsal olarak öldüğünü ileri sürmeye çalışırlar. Eğer günahın cezası sadece ruhsal ölüm olduysa, o zaman İsa çarmıhta neden fiziksel olarak öldü? Nihayetinde, teistik evrim Müjde’yi baltalamaktadır.

Böylesi kafa karışıklığının ortasında, şunu hatırlamamız gerekiyor: Kutsal Yazı’nın belirli parçalarının türü aksini göstermedikçe, Kutsal Yazı en iyi olarak düz bir şekilde, Tanrı’nın O’nu arayanlara öğreteceği güveniyle okunur. Protestan Kutsal Yazı öğretisi, bize Kutsal Kitap’ın öğrettiği her şeyi alma özgürlüğünü vermektedir. Kutsal Yazı’nın açıklığı Kutsal Kitap’ın, imanın tüm ana öğretilerinde açık olduğu anlamına gelir. Kutsal Yazı’yı evrime dayalı bir kalıba sıkıştırmak için dolambaçlı argümanlar ya da ileri düzey öğrenim gerektiren bir yorumlamaya ihtiyacımız yoktur. Örneğin, yaratılış anlatısı sabah ve akşamdan oluşan altı günden bahsettiğinde, yom (İbranicede “gün”) kelimesini Eski Antlaşma’nın tümüyle tutarlı bir şekilde anlamlandırırız ki yom kelimesi, sabah ve akşamla bahsedildiği her yerde çağlar değil, sıradan günler anlamına gelir.

Kutsal Yazı’nın yeterliliği Kutsal Kitap’ın, gerçek Tanrı’yı ve O’nun isteğini tanıyıp bilmemiz için ihtiyacımız olan her şeyi bize verdiğini ilan eder. Tanrı’nın yollarının gerçekte ne olduğunu bilebilmemiz için yeni bilimsel anlayışlara ihtiyacımız yoktur. Kutsal Kitap’ın yetkisi bize Kutsal Kitap’ın insan fikirleriyle uyuşmadığı her yerde, Tanrı Sözü’nün hüküm sürmek zorunda olduğunu hatırlatır. Bilim ve tarih gibi diğer araştırma biçimleri değerlidir ve bir Hristiyan’ın emeklerini hak eder; komşumuza hizmet etmemize ve yaratılış kâhyaları olmamıza katkıda bulunurlar. Hatta Kutsal Yazı bize bu araştırmalar için çerçeve vermektedir. Ancak tüm öğrenimimizde, Tanrı’nın söyleyeceği ne varsa alçakgönüllülükle dinlemek zorundayız. Bu, zihnimizi kapatmak değil, onu en akıllıca şekilde kullanmaktır. Bizden sonsuzlarca daha bilge Olan’ın sözlerine inanmaktan daha akıllıca olan bir şey var mıdır?

Toplu Bakış

Yaratılış’ın Kurtuluş Vahyine Katkısı

Yaratılış kitabı, Kutsal Yazı vahyine dört ana katkı sağlar ve bunların her biri Mesih’teki Tanrı’nın yüceliğine vurgu yapar. Bu katkılardan her biri esas dışavurumunu kitabın belirli bir parçasında bulur (aşağıdaki genel hatlara bakınız) ancak bir bütün olarak kitap boyunca işlemektedir.

İlk olarak, Yaratılış kitabı yaratılış öğretisini sunar. Tanrı var olan her şeyi Sözü ve Ruhu’yla yoktan var etti (1:1-3). Antik Yakın Doğu’daki diğer yaratılış hikâyeleri, dünyanın çeşitli doğaüstü güçler arasındaki çatışmadan ortaya çıktığından bahsederken, Yaratılış kitabı evrenin güçlerinin, tek Yaratıcı’nın isteği uyarınca esenlik ve uyum içinde varlık kazandığını ve sonrasında Yaratıcı tarafından “çok iyi” olarak tarif edildiğini aktarır (31. ayet). Altı güne yayılan yaratılış süreci Tanrı’nın kusursuz bilgeliğini ve gücünü sergiler. Tanrı özellikle insanı yaratışında kendisinin bir ilişkiler Tanrısı olduğunu açıkladı. O kendi içinde ilişkilere sahiptir (“İnsan yaratalım,” 26. ayet) ve dünyanın iyi hükümdarı olarak kendisinin yüceliği yansıtması (28. ayet) ve onları babayla çocuk arasındaki ilişki gibi O’nunla ilişki kurmaları için (5:1-3) insanı kendi suretinde yarattı (27. ayet). Tüm insanlık Adem’deki bu ortak kökü paylaşır (3:20) ve tüm uluslar, uluslar tablosunda kaydedildiği üzere (10. bölüm) tufandan sonra Nuh’un soyundan gelir. Gerçek kozmoloji ve antropoloji yalnızca Yaratılış kitabının merceği aracılığıyla anlaşılır.

İkinci olarak, Yaratılış kitabı bozulmuşluk öğretisini öğretir. Tanrı itaatsizliğin ardından hemen ölümün geleceği konusunda uyarıda bulundu (2:17). Fiziksel ölüm merhametle ertelenmiş olsa da (3:19; 5:5), ruhsal ölüm hemen Adem ve Havva’yı buldu; açıklığı utançla, cesareti korkuyla ve sevgiyi nefretle değiştirdi (3:7-12). Tanrı yaratılışın kralını ve kraliçesini kendi huzurundan kovdu ve Cennet’e giden yolu karşı koyucu meleklerle ve alevli ölümle demirledi (3:24). Onların çocukları da ebeveynlerinin günahlarının acı meyvelerini uygunsuz ibadet, kıskançlık, cinayet, yalan ve çok eşlilikle sergilediler (4. bölüm). İnsan ırkı tarım, mimari, müzik, sanayi ve şiirdeki yeteneğiyle Tanrı benzeyişinin bazı parçalarını hâlâ gösteriyor olsa da (4:17-24), ruhları öyle bozuldu ki, yüreklerinin her niyeti çocukluğundan itibaren (8:21) her zaman kötüydü (6:5). Tüm bu bozulmuşluk Rab’bi gücendirdi (6:6-7). Tanrı, sadece Nuh’un ailesi hariç tüm insanlığı yeryüzünden silerek, günahkârlara yönelik yargısını açıkça gösterdi (7:21-23). Tufandan sonra, bozulmuşluk yine yayıldı ve Tanrı kasıtlı olarak Nemrut’un altındaki tek dünya sistemini Babil Kulesi’nde farklı dillerle karıştırdı (11. bölüm) ve sonrasında Sodom ve Gomora kentlerini yıkarak bir kez daha yargısını gösterdi (19. bölüm).

Üçüncü olarak, Yaratılış kitabı antlaşmalar öğretisini tanıtır. 2-3. bölümlerde Tanrı on dokuz kez “RAB Tanrı” olarak görünür ve ilk kelime O’nun antlaşma adı olan Yehovah’tır. O kendi itaat yasasını ölüm tehdidiyle ve antlaşma işaretleri olan iki ağaçla mühürlenmiş olan yaşam vaadiyle Adem’e verdi (2:9, 15-17; 3:11, 22). Sonrasında Tanrı aynı adı kendisini Musa’ya İsrail’in her şeye hâkim ve sadık antlaşma Tanrısı olarak açıklarken kullandı (Çık. 3:13-18). “Antlaşma” kelimesi Tanrı’nın Nuh’la (Yar. 6:18; 9:9-17) ve İbrahim’le (15:18; 17:1-21) olan etkileşimlerinde tekrar tekrar ortaya çıkar. Antlaşma, sırasıyla gökkuşağıyla (9:13-16) ve sünnetle mühürlenir (17:10-14). Antlaşma ayrıca “İbrahim’in Tanrısı,” İshak’ın Tanrısı ya da Yakup’un Tanrısı gibi tabirlerle de ima edilir (24:12,27,42,48; 26:24; 28:13; 31:5,29,42,53; 32:9; 43:23; 46:1,3; 49:24–25; 50:17). Ancak Adem günaha düşüşünden önce bir işler yasası altına koyulmuşken, İbrahim ve onun antlaşma soyu Tanrı’nın lütfu altına, O’nun sevecenliği, merhameti, gerçeği ve sadakati altında koyulmuştur (24:12,14,27; 32:10; 39:21). Onlar derinden kusurlu insanlar olarak işleri sayesinde değil, vaade iman sayesinde aklandılar (15:6).

Dördüncü olarak, Yaratılış kitabı, insanın bozulmuşluğu ve tuhaf sezgileri, Tanrı’nın antlaşmalarıyla çatıştığında ve Tanrı’nın halkının imanla yaşaması gerektiğinde kaçınılmaz buhranı ilan eder. Habil Tanrı’ya uygun şekilde ibadet etti ama sadakatinden ötürü şehit edildi. İbrahim, Tanrı’dan kalabalık bir soy vaadi aldı ama antlaşma içerisinde sadece bir oğlu olması için on yıllarca beklerken zaman zaman tökezledi. Sonrasında sahibi olduğu Vaat Edilen Topraklar’ı göremeden öldü. Yakup kutsanmak üzere önceden belirlendi (25:23) ancak hilesi onu yıllarca sürecek sürgüne kaçırdı ve Tanrı onu memleketine getirene dek bir başkasının numaralarına katlandı. Yusuf’un yaşamı bu krizin en büyük örneğiydi ve Yaratılış kitabı beşte birlik kısmını Yusuf’un kardeşlerinden ötürü alçaltılışına ve kendisinin aynı kardeşlerini ve dolaylı olarak Tanrı’nın seçilmiş halkını kurtarmak üzere yükseltilişine ayırır.

Bu dört tema Mesih’te bir odak noktasında birleşir. Sonsuz, ilahi Oğul olarak İsa Mesih, Tanrı’nın harika suretidir ve her şeyi yaratmak üzere Babası’yla iş birliği yaptı (Kol. 1:15-17; İbr. 1:2-3). Bunu, Tanrı’nın beden almış sureti olarak gelsin ve Tanrı’nın, O’nun benzeyişinde tekrar yaratılmış oğulları ve kızlarıyla birlikte evrene hükmetsin diye yaptı (Rom. 8:17-23, 29). Antlaşmalarda verilen vaatler O’nda merkezlenir. O, büyük bedel ödeyerek ayartıcının başını ezen ve O’nun aracılığıyla tüm ulusların kutsandığı ve kutsanmakta olduğu o Soy’dur (Yar. 3:15; 12:3; Gal. 3:8, 13-14, 16). O, çarmıh üzerinde ölüme dek alçaltıldı ancak günahkârları kurtarmak üzere yükseltildi (Elç. 5:30-31; Flp. 2:5-11). Mısır’ın İbrani efendisi nasıl binlerce insanı doyurup ölümden kurtardıysa, aynı şekilde Tanrı’nın Oğlu da sayılamayacak kadar insanı doyurup sonsuz ölümden kurtaracaktır.

Genel Hatlar

• I. Dünyanın Yaratılması ve Bozulması (1:1—11:32)
• A. Baş Olarak Adem’le Birlikte Her Şeyin Yaratılması (1:1—2:25)
• B. İnsanlığın Günaha ve Ölüme Düşüşü (3:1—5:32)
• C. Dünya Genelindeki Tufan ve Gökkuşağı Vaadi (6:1—9:29)
• D. Ulusların ve Dillerin Bölünmesi (10:1—11:32)
• II. İbrahim’le, İshak’la ve Yakup’la Antlaşma (12:1—36:43)
• A. Tanrı’nın İbrahim’e Vaatleri (12:1—25:18)
• B. Tanrı’nın İshak’a ve Yakup’a Vaatleri (25:19—36:43)
• III. İsrail’in Yusuf ve Yahuda’yla İlgili Buhranı (37:1—50:26)
• A. Yusuf’un Alçaltılışı ve Yahuda’nın Günahı (37:1—40:23)
• B. Yahuda’nın Yükseltilişi ve Yahuda’nın Asilliği (41:1—45:28)
• C. İsrail’in Mısır’da Konukluğu (46:1—50:26)