Elçilerin İşleri

Yazar

Elçilerin İşleri’nin yazarı, giriş sözlerinin de kanıtladığı gibi, Luka Müjdesi’nin yazarıyla aynıdır: “Ey Teofilos, ilk kitabımda İsa’nın yapıp öğretmeye başladığı her şeyi... yazmıştım” (1:1). Hem Luka hem de Elçilerin İşleri, Teofilos’a hitaben yazılmıştır (Lu. 1:3). Elçilerin İşleri, “ilk kitaba” (1:1) atıfta bulunur ve İsa’nın gökten Ruhu’yla, elçileri aracılığıyla yaptığı işlerin kaydını sürdürür. Luka Müjdesi, İsa’nın göğe yükselmesi ve öğrencilerin tapınakta Tanrı’yı övmeleriyle sona erer (Lu. 24:53). Elçilerin İşleri, İsa’nın göğe yükselişini (Elç. 1:9), İsa’nın öğrencilerine verdiği aynı buyruğu (4, 12. ayetler) ve gelecek olan Ruh’un vaadini (5. ayet) yeniden ifade ederek açılır. Benzer şekilde, İsa hem Luka’nın hem de Elçilerin İşleri’nin ana karakteridir. Ancak Elçilerin İşleri’nde İsa, Tanrı’nın sağındaki göksel yerindeyken elçileri aracılığıyla çalışmaktadır. Luka’nın sonu ve Elçilerin İşleri’nin başlangıcı arasındaki bu bağlantılar, Luka’nın hem Müjdesi’nde hem de Elçilerin İşleri’nde bulunan ortak temalarını ve yazarlığını kesin olarak ortaya koymaktadır. Bunun da ötesinde, içsel ve dışsal kanıtlar Luka’nın her iki kitabın da ortak yazarı olduğuna işaret etmektedir.

Elçilerin İşleri’nin yazarının Pavlus’un yol arkadaşı olduğunu, sonraki anlatılarda kullanılan birçok “biz” ifadesine dayanarak biliyoruz (16:10-17; 20:5-15; 21:1-18; 27:1-28:16). Ayrıca yazarın İsa’nın yeryüzündeki yaşamı sırasında O’na eşlik etmediğini de biliyoruz (Lu. 1:1-4). Böylece ihtimaller daralıyor. Luka’nın, Pavlus’un yol arkadaşı olduğunu biliyoruz (Kol. 4:14; 2.Ti. 4:11; Flm. 24). Bazı yorumcular iki kitap arasında birçok üslup farkı olduğunu belirtse de, hem Luka hem de Elçilerin İşleri’ndeki Grekçenin zorluğu ve inceliği, Tanrı’nın Eski Antlaşma boyunca yaptığı kurtarıcı iş hakkında bilgi sahibi olan iyi eğitimli bir yazara işaret etmektedir. Bir hekim olan Luka da böyle bilgili ve yetenekli bir yazar olma kriterine uymaktadır (Kol. 4:14).

Aynı şekilde, dışsal tanıklıklar da Luka’nın yazarlığı konusunda neredeyse oy birliğiyle hemfikirdir. M.S. 200 yılı itibarıyla Luka, hem Müjde’nin hem de Elçilerin İşleri’nin kabul edilen yazarıdır. Kilise tarihi boyunca bu kabulü doğrulayan referanslar vardır. İustinus, Muratori Kanoni, İreneus, İskenderiyeli Klement, Tertullianus ve Origen’in ifadeleri olmak üzere hepsi, erken dönemdeki kilisede Luka’nın yazarlığına ilişkin inancı yansıtmaktadır.

Tarih

Elçilerin İşleri’nin tarihi Luka’nın tarihiyle yakından bağlantılıdır. Elçilerin İşleri’nin Luka Müjdesi’nden sonra yazıldığı, neredeyse evrensel bir görüştür. Luka’nın M.S. 60’lı yılların başında yazıldığına, dolayısıyla da Elçilerin İşleri’nin daha geç bir tarihte yazılmış olduğuna inanılmaktadır. Luka’nın Elçilerin İşleri’nde hangi olaylara yer vermediğine dikkat etmek ve bazı önemli tarihsel olayları neden dışarıda bıraktığını sormak önemlidir. Bu kriterlere bakmak Elçilerin İşleri’nin tarihini yaklaşık olarak belirlememize yardımcı olacaktır.

Luka, Pavlus’un Feliks (M.S. yaklaşık olarak 52-60) ve Festus (M.S. yaklaşık olarak 60-62) önündeki vaazlarını ve M.S. 62 yılında Roma’da hapsedildiğini kaydeder (28:11-31). Ancak Luka Pavlus’un hapisten çıkışını kaydetmez ve Pavlus’un ölümünden de (muhtemelen M.S. 67 yılında) söz etmez. Aynı şekilde, Luka ilk Hristiyanların İmparator Neron (M.S. 54-68 yılları arasında hüküm sürmüştür) döneminde maruz kaldıkları zulmü de kaydetmez ve M.S. 60’ların sonundaki Yahudi savaşına dair hiçbir ipucu içermez. Luka’nın hem kurtuluş tarihinde hem de kilisenin yaşamında önemli bir olay olan M.S. 70 yılındaki tapınağın yıkılışına da yer vermediğini göz önünde bulundurmak önemlidir. Bazı uzmanlar Luka’nın bu önemli olayları kendisinin yazım amaçlarına uymadığı için atladığını iddia etse de, şu sonuca varmak en iyisi gibi görünmektedir: Luka, Elçilerin İşleri’ni M.S. 60’lı yılların başlarında veya ortalarında yazmıştır.

Tema

Göğe yükselişinden sonra Mesih’in, elçilerle öğrencilerin Müjde vaazları aracılığıyla kendi kilisesini tüm dünyaya yaymak üzere devam ettirdiği etkinliği.

Amaç

Luka Müjdesi’nde olduğu gibi, Hristiyanlık öğretisini almış olanların imanını doğrulamak (Lu. 1:4) ve Mesih’in kiliseyi, Yahudi Yeruşalim’den Yahudi olmayan Roma’ya kadar inşa edişinin izini sürerek bu imanı derinleştirmek.

Toplu Bakış

Elçilerin İşleri’nin Kurtuluş Vahyine Katkısı

Elçilerin İşleri, İsa’nın öğrencileri aracılığıyla yaptığı işlerin anlatısını sürdürdüğü için, Yeni Antlaşma Kanonu için önemlidir. Elçilerin İşleri öğrencilerin işlerinden çok, Mesih’in göksel yerinden devam eden işleriyle ilgilidir. Elçilerin İşleri, şu anda yücelikte oturan İsa’nın kendi Ruhu aracılığıyla ve kilisesi için kurtuluş işini sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Böylelikle, kitap bize ilk kilisenin yaşamına ve ilk Müjde hizmeti hareketlerine dair eşsiz bir bakış sunmaktadır. Nitekim elçiler Mesih’in Sözü’nü dünyanın öbür ucuna götürdüler.

Luka Müjdesi, İsa’nın kimliği ve yaptıkları aracılığıyla Tanrı’nın tarihteki güçlü işlerini vurgular. İsa’nın gökteki tahtına yükselmesiyle birlikte Müjde sona erer ve Elçilerin İşleri başlar. Ancak Tanrı’nın güçlü kurtuluş eylemi, İsa’nın göğe yükselişiyle sona ermemiştir. Aksine, göğe yükselmiş olan Mesih şimdi yeryüzündeki kilisesi aracılığıyla güçlü ve kurtarıcı bir şekilde çalışmaktadır. Elçilerin İşleri, Mesih’in elçileri, öğrencileri ve halkı aracılığıyla devam eden işinin bir kaydıdır.

Elçilerin İşleri Kitabı’nın merkezinde Mesih’in tüm dünya üzerinde görkemli ve yüce Tanrı olarak belirmesi yer almaktadır. Luka, Mesih’i yüceltmek üzere belirli kristolojik (Mesih öğretisiyle ilgili) unvanlar kullanır. Mesih, vaat edilen Rab’dir (2:36); dirilerin ve ölülerin atanmış Yargıcı’dır (10:42); Davut’un büyük Oğlu’dur (2:30), vaat edilen Mesih’tir (5:42); ve Baba’nın sağında durmaktadır (7:56). Mesih’in yeryüzündeki işi bitmiş olabilir ancak yüceltilmiş konumundaki işi bitmemiştir. Hastalar İsa’nın adıyla iyileşir (3:6) ve O’nun adı kurtuluşun tek yoludur (4:12). Mesih’in yücelik içindeyken bile hizmetini sürdürebilmesi için göğe yükselmesi gerekliydi. İsa’nın Tanrı’nın sağına yükselişi ve ardından Ruh’un gelişi, İsa’nın tanrılık iddiasının kanıtları olarak işlev görmektedir. Baba, Oğul’un işinden hoşnut olmuş ve vaat edilen Ruh’u göndererek Oğul’u onurlandırmıştır (5:30-32).

Mesih’in yüceltilmesiyle yakından bağlantılı olarak, Mesih’in tek başına çalışmadığına dikkat çekmek gerekir. Göğe yükseldikten sonra, İsa öğrencilerinde başlatmış olduğu işi sürdürmesi için Kutsal Ruhu’nu göndermiştir (1:8; 2:30-36; 16:7). Kutsal Ruh önce öğrencilerin (2:1-4), sonra Samiriyelilerin (8:17), sonra Yahudi olmayanların (10:46) ve sonra da Yahya’nın öğrencilerinin (19:6) üzerine indi. Ruh’un birbirini izleyen bu inişlerinin her biri Pentikost’taki ilk inişe benzemektedir ve göstermektedir ki, Mesih’in Ruhu aracılığıyla yaptığı yükselme işi sayesinde kurtuluş kapıları, O’na imanla gelen her türlü insana eşit derecede açıktır. Böylece Ruh, Mesih’in göksel görevine tanıklık eden belirtiler, harikalar ve mucizeler gerçekleştirmek üzere, öğrencileri aracılığıyla, gücünün kanıtı olarak çalışmaktadır (19:10-11).

Elçilerin İşleri aynı zamanda daha geniş bir amaca hizmet etmektedir. Bu da, İsa’nın hizmeti sırasında büyük ölçüde reddedilmesinin sonuçlarını ve Pentikost’tan sonra öteki ulusların kurtuluş sürüsüne dahil edilmesini göstermektir. Elçilerin İşleri, Pavlus’un son günlerine kadar erken dönemdeki kilisenin başlangıcının tarihinin izini sürerek, kurtuluş tarihinde önemli bir geçiş görevi görmektedir. Şimdi, Elçilerin İşleri’nin bizim için kaydettiği gibi, Mesih’e iman eden ve kiliseyle birleşenler Tanrı’nın antlaşma vaatlerinin gerçek sahipleri olmaktalardır. İman sayesinde Yahudi olmayanlar bile Tanrı’nın harika özgürlük ve kurtuluş tasarısına aşılanmaktalardır.

Elçilerin İşleri 1:8, Elçilerin İşleri Kitabı’nda Müjde’nin gelişimini anlamada düzenleyici bir ilke olarak hizmet eder. İsa, elçilerine Yeruşalim’den başlayarak Yahudiye’ye, Samiriye’ye ve dünyanın en ücra köşelerine kadar kendisinin tanıkları olacaklarını söyler. Luka da Elçilerin İşleri’ni yazarken bu güzergâhı takip eder. Elçiler ilk olarak Yeruşalim’de Mesih’in diriliş mesajını duyururlar (2. bölüm). Filipus, Samiriyelilere vaaz verir (8. bölüm). Etiyopyalı bir hadım Mesih’e iman eder (8. bölüm). Pavlus Efes’e, Anadolu’nun ve Avrupa’nın diğer bölgelerine gider, hatta kurtuluş mesajını Roma’ya kadar götürür. Luka bu yapıyı izleyerek bize Müjde’nin zaferini ve vaaz edilen Söz’ün gücünü gösterir. Nitekim Müjde, dünyayı Mesih’e döndürerek ve alt üst ederek dört bir yana ulaşmaktadır.

Genel Hatlar

• I. Giriş (1:1–5)
• A. Teofilos’a İlk Sözler (1:1)
• B. İsa’nın Yeryüzündeki Son Günlerinin Özeti (1:2–3)
• C. İsa’nın Öğrencilerine Son Buyrukları (1:4–5)
• II. Mesih’in Ruhu’nun Dökülüşü (1:6—2:13)
• A. Mesih’in Göğe Yükselişi (1:6–11)
• B. Dua Eden Kilise (1:12–26)
• C. Kutsal Ruh’un Gelişi (2:1–13)
• III. Söz’ün Büyümesi (2:14—20:38)
• A. Yeruşalim’de (2:14—6:7)
• 1. Petrus’un İlk Vaazı (2:14–36)
• 2. İlk İmanlılar Tövbe Edip Vaftiz Oluyor (2:37–41)
• 3. Erken Dönemdeki Kilisenin Birliği (2:42–47)
• 4. Kötürüm Dilencinin İyileştirilmesi (3:1–26)
• 5. Petrus’la Yuhanna Tutuklanıyor (4:1–22)
• 6. Kilise Güç İçin Dua Ediyor (4:23–31)
• 7. Erken Dönemdeki Kilisede Birlik ve Disiplin (4:32—5:11)
• 8. Erken Dönemdeki Kilisede Mucizeler Sergileniyor (5:12–16)
• 9. Elçiler Zulüm Görüyor (5:17–42)
• 10. İhtiyarlara Yardım Etmek Üzere Diyakonlar Atanıyor (6:1–7)
• B. Yahudiye’de, Celile’de ve Samiriye’de (6:8—9:31)
• 1. İstefanos Şehit Ediliyor (6:8—7:60)
• 2. Saul’un Zulmü Ortaya Çıkıyor (8:1–3)
• 3. Filipus’un Hizmeti (8:4–40)
• 4. Saul’un Mesih’e Dönüşü ve Hizmetinin Başlangıcı (9:1–31)
• C. Akdeniz’de (9:32—12:24)
• 1. Petrus İki Mucize Gerçekleştiriyor (9:32–43)
• 2. Öteki Uluslar Kutsal Ruh’u Alıyor (10:1—11:18)
• 3. Antakya’daki Kilise (11:19–30)
• 4. Yakup’la Petrus Zulüm Görüyor (12:1–24)
• D. Asya’da (12:25—16:5)
• 1. Barnaba’yla Saul, Asya’ya Gönderiliyor (12:25—13:3)
• 2. Barnaba’yla Saul Kıbrıs’ta (13:4–12)
• 3. Pavlus’la Barnaba, Pisidya’daki Antakya’ya Seyahat Ediyor (13:13–52)
• 4. Pavlus’la Barnaba Konya’ya Seyahat Ediyor (14:1–7)
• 5. Pavlus’la Barnaba Listra’ya Seyahat Ediyor (14:8–23)
• 6. Pavlus’la Barnaba Suriye’deki Antakya’ya Seyahat Ediyor (14:24–28)
• 7. Yeruşalim Konseyi (15:1–35)
• 8. Pavlus’la Barnaba Ayrılıyor (15:36–41)
• 9. Timoteos, Pavlus’la Silas’a Katılıyor (16:1–5)
• E. Avrupa’da (16:6—20:38)
• 1. Pavlus Makedonya’ya Çağrılıyor (16:6–10)
• 2. Filipi’de Hizmet (16:11–40)
• 3. Selanik’te Hizmet (17:1–9)
• 4. Veriya’da Hizmet (17:10–15)
• 5. Atina’da Hizmet (17:16–34)
• 6. Korint’te Hizmet (18:1–17)
• 7. Pavlus Antakya’ya Geri Dönüyor (18:18–23)
• 8. Apollos Efes’te Konuşuyor (18:24–28)
• 9. Pavlus Efes’te (19:1–41)
• 10. Pavlus Makedonya’da ve Yunanistan’da (20:1–38)
• IV. Yöneticilerin Önünde ve Roma’da Tanıklık (21:1—28:31)
• A. Pavlus Yeruşalim’de (21:1—23:11)
• 1. Pavlus Yeruşalim’e Seyahat Ediyor (21:1–16)
• 2. Pavlus’la Yakup (21:17–26)
• 3. Pavlus’un Tutuklanışı (21:27—23:11)
• B. Pavlus Feliks’e Gönderiliyor (23:12—24:27)
• 1. Pavlus’u Öldürme Tasarısı Ortaya Çıkıyor (23:12–22)
• 2. Pavlus’la Feliks (23:23—24:27)
• C. Pavlus Önderlerin Önünde (25:1—26:32)
• 1. Pavlus, Sezar’a Başvuruyor (25:1–12)
• 2. Festus, Agrippa’dan Tavsiye İstiyor (25:13–27)
• 3. Pavlus, Agrippa’nın Önünde Vaaz Veriyor (26:1–32)
• D. Pavlus Roma’ya Seyahat Ediyor (27:1—28:31)
• 1. Pavlus Roma’ya Yelken Açıyor (27:1–12)
• 2. Pavlus’un Gemisi Fırtınada Kaza Yapıyor (27:13–44)
• 3. Pavlus Malta Adası’nda (28:1–10)
• 4. Pavlus Roma’da (28:11–31)