Tarihsel Kitaplara Giriş

Tarihsel Kitaplar, Eski Antlaşma’nın büyük bir kısmını oluşturmaktadır. Türkçe Kutsal Kitap’ta bu kitaplar sırasıyla Yeşu’yla başlar ve Ester’le biter. İbranice Kutsal Kitap ise üç bölüme ayrılmıştır: Yasa, Peygamberler ve Yazılar. Tarih kitapları ikinci ve üçüncü bölümde yer almaktadır: Rut haricinde, Yeşu’dan 2. Krallar’a kadar olan kısımlar, Peygamberler’in bir parçasıdır ve genellikle Önceki Peygamberler olarak addedilirler; Rut, Ester, Ezra, Nehemya ve 1. ile 2. Krallar ise Yazılar’da yer almaktadır. Kitaplar aynıyken, kitapların sıralaması farklıdır.

Eski Antlaşma’nın çok büyük bir kısmının tarihsel olması önemlidir. Bu bir yandan, Kutsal Kitap dininin, Antik Yakın Doğu’daki Mısır, Kenan ya da Mezopotamya dinlerinden farklı olduğuna işaret etmektedir. İsrail’in komşu bölgelerindeki neredeyse tüm dinî yazılar mit şeklindeydi ve insanlarca ilah olarak kabul edilen figürlerin maceralarını aktarıyordu, ki bu ilahlar da çoğu zaman erdemlerinden çok ahlaksızlıklarıyla insanlaştırılıyorlardı. Oysa Kutsal Yazı dininde, insan aklından bağımsız olarak ezelden var olan tek gerçek ve yaşayan Tanrı, kendisini gerçek zamanda ve mekânda insanlara açıklamaktadır. Kutsal Kitap dini, tarihsel bir temele dayanmaktadır. Kutsal Kitap dini, yani Hristiyanlık, gerçektir; kurgu ya da hayal ürününü değildir.

Öte yandan, Tarihsel Kitaplar Tanrı’nın, Mesih’in zamanın doluluğunda gelmesiyle birlikte zirveye ulaşan kurtarış tasarısını ve amacını geriye doğru takip etmek için olmazsa olmazdır. Tarihsel Kitaplar, Pentatük’te açıklanan Soy vaadini genişletir. Kadının soyu, İbrahim’in soyu İshak’ın soyu Yakup’un/İsrail’in soyu aracılığıyla gelecektir. Mesih olacaksa, bir İsrail olmak zorundadır (Rom. 9:4-5). Sonuç olarak, İsrail’in tüm inişli çıkışlı tarihi doğrudan Tanrı’nın kurtarış mesajının açıklanmasına katkıda bulunmaktadır. Zaman zaman Yılan’ın soyu avantaj elde edip gidişatı bozacakmış gibi görünür ancak tekrar tekrar, düşmanlık ister İsrail ulusunun dışından isterse de ulusun içinden geliyor olsun, Tanrı’nın günahın icabına bakmak için Mesih’i zaman ve mekân içerisine gönderme amacı bozulamayacaktır.

Tanrı’nın İbrani tarihinde kayda geçirilen kurtarış tasarısının ilerleyişi, yol boyunca belirgin olan pek çok ruhsal ders içermektedir. Bu tarihin ardında insanlarla, olaylarla ya da tarihlerle ilgili geçerli bilgilerden daha fazlası vardır. Şu önemlidir ki, İsrail’in tarihini gözden geçirmesinin öncesinde mezmur yazarı, “ağzımı meselle (benzetmeyle) açayım” demiştir (Mez. 78:2). Bir başka deyişle, tarihsel gerçekler salt tarihten farklı, ruhsal boyuttaki şeylerdi (bkz. 1.Ko. 10:6, 11). Kutsal Kitap tarihi, ahlak ve etik, günahın sonuçları ve itaatten ve de Tanrı’nın lütufkâr antlaşmasına sadakatten gelen kutsamalar yönünden dersler vermektedir.

Kutsal Kitap tarihinin, tüm sonuçları ve uygulamalarıyla birlikte kurtarışın ilerleyişiyle bağlantısı, onu tarihsel kayıtlar arasında eşsiz yapmaktadır. Bu eşsizlik bazen Eski Antlaşma tarihini, aynı olayları kaydeden seküler tarihin anlatılarıyla zıt düşürmektedir. Şaşırtıcı değildir ki, Kutsal Yazılar’a yönelik “akılcı” eleştirmenler bu uyuşmazlıkları Kutsal Kitap’taki hatalar olarak sunmaktalardır. Oysa aksine, bu çelişki noktaları seküler anlatılardaki hatalara işaret etmektedir. Tarih yazımının doğasını belirli bir düzeyde anlamak bu çıkarımın doğrulanmasına yardımcı olur. Tarih yazımı iki şey gerektirir: geçmişe ilişkin bilgi ve bu geçmişte neyin önemli olduğuna ilişkin bir bakış açısı. Her seküler tarih bu iki noktada da eksiktir. Hiçbir insani yazar tüm geçmişi bilmez ve her insani yazar benimsediği belirli bir gündemi yansıtan bir bakış açısı taşır. Dolayısıyla da her seküler tarih sınırlı ve taraflıdır. Özellikle antik dünyada, çoğu tarihsel belge krala bir miras yaratmak ve o mirası sürdürmek üzere oluşturulan resmî kayıtlardı; kasıtlı olarak taraflı olup gerçeklere dair eksik bilgilere dayanıyordu. Tümüyle anlamlı olan bir tarih yazmak her şeyi bilir olmayı ve saf bir niyeti ya da gündemi gerekli kılar. Gerçek bir anlamda, Kutsal Kitap bugüne dek yazılmış tek tümüyle anlamlı ve yanılmaz olan tarihtir. Dolayısıyla Tarihsel Kitaplar M.Ö. 14. ve 15. yüzyıldan bu yana dünyada yaşanmış her şey arasından, bilinecek ve inanılacak olan en önemli şeyleri kaydetmektedir.

İbrani tarihinin Tarihsel Kitaplar tarafından ele alınan yüzyılları mantıken altı bölüme denk gelmektedir: Fetih (M.Ö. 1406-1380), Hâkimler (M.Ö. 1380-1050), Krallık (M.Ö. 1050-931), Bölünmüş Krallık (M.Ö. 931-586), Sürgün (M.Ö. 586-539) ve Sürgün Sonrası (M.Ö. 539-424). Bu dönemlerden her biri bir şekilde Pentatük’ün, özellikle de Yasa’nın Tekrarı’nın vaatleri ve uyarılarıyla bağlantılıdır. Yasa’nın Tekrarı’ndaki büyük temalardan biri Tanrı’nın toprak vaadiyle ilgiliydi, ki bu toprakların alınması imana ve antlaşmanın gerekliliklerine olan itaate bağlıydı. Vaat Edilen Topraklar gerçek bir araziye göndermede bulunuyordu ancak daha da önemlisi, Tanrı bu toprakları ruhsal kutsamanın doluluğunu yansıtacak bir ders olarak kullandı. Bu topraklarda dinlenme Tanrı’nın varlığının zevkle deneyimlenmesiyle ilgiliydi. Musa bu topraklara girişin ve oradaki devamlılığın iman gerektirdiğini açıkça ortaya koydu. Tarihsel Kitaplar’da bu toprak taahhüdünün üç kısmı olduğu görülmektedir. İlk olarak, eğer buyrukları tutarlarsa, Rab onları bu topraklarda kutsayacaktı (Yas. 28:1-2, 8-13). İkinci olarak, eğer buyrukları, özellikle diğer ilahların ardından giderek çiğnerlerse, Rab onları lanetleyecekti (Yas. 28:14-15) ve bunu en başta onları bu topraklardan atıp öteki uluslar arasında dağıtmakla yapacaktı (Yas. 28:63-64). Üçüncü olarak, eğer Rab’be dönerlerse, Rab lütufkâr olacak ve onları bu topraklara geri getirecekti (Yas. 30:2-3). İsrail’in inişli çıkışlı tarihi bu üç kısımdan her birini yansıtmaktadır.

Rab’bin perde arkasında öteki ulusları kontrol edişi, bu toprak taahhüdünün unsurlarını hayata geçirişinin başlıca yöntemiydi. Fetih döneminde çeşitli Kenan ulusları üzerindeki hâkimiyet açıktı, nitekim İsrail için savaşan Rab’di. Hâkimler döneminde Rab bu aynı Kenanlıların bazılarını, kendi halkını terbiye aracı olarak kullandı. Kendi isteğini yerine getirirken kullandığı bu yolun en bariz olduğu zamansa İsrail’in ve sonrasında da Yahuda’nın bu topraklardan atılması oldu. İsrail için Rab, silah olarak Asurluları kullandı. Askerî ve siyasi açıdan, Asurlular Yakın Doğu dünyasındaki en güçlü ulus olmuşlardı ve devasa arazilerini kontrol etmek üzere bir sürgün tasarısı yapmışlardı. Şu kayda değerdir ki, antik savaş tarihinde bu taktiğin ilk kez kullanılması tam da Tanrı’nın İsrail’i sürgün ettiği zamanda oldu (M.Ö. 722). Asurlular Yahuda’yı da fethedecek kadar güçlülerdi ancak Tanrı, Yahuda’nın günahı yargı için iyice olgunlaşana dek Asurlulara engel oldu. O gün geldi ve Tanrı sonrasında kendi amacını gerçekleştirmek için Babillileri kullandı. Babilliler, Tanrı’nın hizmetkârı Nebukadnessar altında üç evrede (M.Ö. 605, 597, 586) Yahuda’yı bu topraklardan attı. Ancak Tanrı’nın, halkı geri getirmeyi amaçladığı gün geldi çattı. O an geldiğinde Tanrı, ortaya Pers Kralı Koreş’i çıkardı. Babilliler, Asurluların sürgün uygulamasını sürdürse de Koreş, Yahuda da dahil daha öncesinde sürgün edilmiş olan insanların kendi memleketlerine geri dönmesine izin vererek mevcut politikaları değiştirdi. Koreş, Asur ve Babilli krallar, Tanrı tarafından nasıl kullanıldıklarından ve O’nun ilahi takdirindeki rollerinden bihaber olsalar da O’nun ellerindelerdi ve O’na karşı sorumlulardı.

Tarihsel Kitaplar’ın mesajı nettir: Tanrı zamanı, durumları, bireyleri ve krallıkları, kendi amacını gerçekleştirmek üzere kullanmaktadır. Tüm hikâyeleri okurken, davranışı yönlendirmek üzere çıkarılabilecek derslere dikkat edin. Ancak tüm ayrıntıları okurken ve mevcut dersleri çıkarırken, bunu tarihin nereye gittiğini gözeterek yapın. Mesih geliyor.