Vaiz

Yazar

Vaiz 1:1 ayeti, kitabın yazarını “Yeruşalim’de krallık yapan Davut oğlu Vaiz” olarak tanımlar. Muhafazakârlar arasında farklı görüşler olsa da bu ifade kuvvetle muhtemel Süleyman’a gönderme yapmaktadır. “Vaiz” kelimesi İbranicede Kohelet diye geçer ve bu, bir topluluğu çağıran veya onlara hitapta bulunan biri için kullanılan bir unvandır. Bunun fiil hâli, Süleyman’ın tapınağın adanması için halkı topladığı 1. Krallar 8:1 ayetinde geçer. Vaiz’i Süleyman’ın 1. Krallar’daki biyografisiyle mukayese ettiğimizde, Vaiz’le Süleyman arasında şu gibi önemli paralellikler görürüz: eşsiz bilgelik, aşılmaz zenginlikler, çok sayıdaki köle ve hizmetçi, büyük ölçekli inşaat projeleri, özdeyişler yazma ve benzeri. Eğer bu kitap Süleyman tarafından yazılmadıysa, kesinlikle Süleyman’ın ruhu içerisinde yazılmıştır. Şu önemlidir ki, kitabın insan yazarının kimliği ne olursa olsun, Vaiz yazılan sözlerin “gerçek” ve “doğru” olduğunu, “tek bir çoban” tarafından verildiklerini iddia eder (12:10-11). Bu tek çoban Tanrı’nın kendisidir. Kutsal Kitap’ın içerisindeki her kitap Tanrı esiniyle yazılmışsa da Vaiz bu gerçeği doğrudan ifade eden birkaç kitaptan biridir.

Tarih

M.Ö. 970-930. Süleyman’ın hüküm sürdüğü yıllar bunlardır ve kitabı bu tarihler arasında, kuvvetle muhtemel kariyerinin sonuna doğru yazmıştır.

Tema

Sonsuzluk ışığında, sonsuzluğu düşünerek yaşamak. Vaiz 3:11-14 ve 12:13-14 bu mesajı özetlemektedir.

Amaç

İmanlılara Tanrı korkusu ve itaatle öne çıkan ve yaşam boyunca memnuniyet ve yaşamdan sonra da kesin bir umut vermek üzere tasarlanmış, Kutsal Kitap’a dayalı bir dünya görüşü veya yaşam teolojisi sağlamak.

Genel Bakış

Vaiz’in Kurtuluş Vahyine Katkısı

Vaiz çoğu zaman karamsar, kaderci veya şüpheci olarak tarif edilse de aslında yaşama dair meseleleri ve soruları gerçekçi bir şekilde ele alan ve her şeyi Tanrı’ya yönlendirmeyi amaçlayan bir kitaptır. Bu doğrultuda, kitap müjdeleyicidir; insanı güçlü yaratıcı, egemen hükümdar, yanılmaz yargıç ve üstün gerçeklik olan Tanrı’ya tamamen bağlılığa götürür. Tanrı’ya dair uygun bir anlayış, yaşamı doğru bir şekilde kullanmayı mümkün kılar. Vaiz hem kutsalları hem de günahkârları Rab’be yönlendirse de kitap temelde imanlılar için Tanrı’nın vahyedip açıkladığı bir yaşam felsefesidir.

Kutsal Kitap’a dayalı, Hristiyan dünya görüşü Rab’bin kim olduğunu fark etmeyi ve bu gerçekliğe tabi olmayı gerektirir. Tanrı’yı nasıl gördüğümüz, yaşamı nasıl gördüğümüzü belirleyecektir ve yaşamı nasıl gördüğümüz de Tanrı’yı nasıl gördüğümüzü yansıtacaktır. Kitabın apaçık önermesi yaşamın kısalığıdır. Yaşam bir buğu (“boş”) olduğundan, bu geçici, dünyasal yaşama dair (“güneşin altında” olan) şeyler de asla nihai tatmin getiremez. Geçici şeylerde tatmin bulmaya çalışmak “rüzgârı kovalamaya kalkışmak” gibidir. Dolayısıyla yaşamda payımıza düşenin bize Tanrı tarafından iyiliğimiz için armağan edildiğini görerek, yaşamın icap ettiği her şeyden tam olarak faydalanmamız gerekir. Ancak armağanı asla o armağanı Veren’den bağımsız olarak değerlendiremeyiz.

Vaiz’in mesajını anlamak, kitabın içerisinde geçen bazı kilit ifadeleri tanımlamaya bağlıdır. “Her şey boş” (veya “boşların boşu” – Kitab-ı Mukaddes Çevirisi) diye geçen ifade, kelimesi kelimesine “buğular buğusu”dur. Bu, geçiciliğe, yalnızca anlık olan bir şeye işaret eden bir mecazdır. Yararsızlık bildirmez. İbranicede kurulan cümle, üstünlük derecesindeki bir fikri ifade etmekte ve yaşamın kısa olduğu mesajını etkin bir biçimde aktarmaktadır. “Güneşin altında” ifadesi, bizim yaşadığımız ve yaşamı deneyimlediğimiz, duyu organlarımızı kullandığımız fiziksel yaşam alanını tanımlamaktadır. “Rüzgârı kovalamaya kalkışmak” ifadesi, kişinin depresyona değil, bir eylemin beyhudeliğine gönderme yapmaktadır. “Ye... iç... zevk al” ifadesi de hedonizmi, yani hazcılığı tavsiye etmemekte, Tanrı’nın yaşamı sürdürmek üzere vermiş olduklarıyla yetinmeyi ve onlardan tam olarak faydalanmayı kastetmektedir.

Genel Hatlar

• I. Yaşam Soruşturması (1:1—6:12)
• A. Yaşamın Döngülerine Dair Bir Şiir (1:1–11)
• B. Bilgi Peşinde Koşmanın Boşluğu (1:12–18)
• C. Zevk Peşinde Koşmanın Boşluğu (2:1–11)
• D. Bilgelik Peşinde Koşmanın Boşluğu (2:12–17)
• E. Emeğin Meyvesi Peşinde Koşmanın Boşluğu (2:18—6:12)
• 1. Her Şey Geçici (2:18–26)
• 2. Her Şey Önceden Belli (3:1–15)
• 3. Her Şey Adaletsizliğe Maruz (3:16–22)
• 4. Her Şey Zulme ve Kıskançlığa Tabi (4:1–6)
• 5. Her Şey Kayba Meyilli (4:7–16)
• 6. Her Şey Tanrı Korkusunun Hizmetinde (5:1–7)
• 7. Her Şey Olası Bir Hüsran (5:8—6:12)
• II. Yaşam Değerlendirmesi (7:1—12:7)
• A. Ne Yapılacağını Bilememek (7:1—8:17)
• 1. Çünkü Daha İyi Şeyler Beklenenin Tersine (7:1–14)
• 2. Çünkü Yaşam Kestirilmez (7:15–24)
• 3. Çünkü Akılsızlık Gırla (7:25–29)
• 4. Çünkü Yaşam Tutarsızlıklarla Dolu (8:1–17)
• B. Geleceği Bilememek (9:1—11:6)
• 1. Çünkü Yaşam Belirsiz ve Kısa (9:1–10)
• 2. Çünkü Bilgelik Başarıyı Garantilemiyor (9:11—10:15)
• 3. Çünkü Kötülük Yaşanıyor (10:16—11:6)
• C. Gençlik Üzerine Bir Şiir (11:7–10)
• D. İleri Yaşa Dair Bir Alegori (12:1–7)
• III. Yaşam İçin Öğüt (12:8–14)