Markos

Yazar

Bu Müjde, yazarından bahsetmese de kilise tarihi istikrarlı biçimde bu ikinci kanonik Müjde’yi Markos denen Yuhanna’yla bağdaştırmıştır. Kilise babası Papias (M.S. 70-150) belki de bu Müjde’ye dair Markos denen Yuhanna’nın yazarlığı konusundaki en erken referans kaynağıdır. İustinus (Justin Martyr), İreneus ve Eusebius gibi daha sonraki kilise babalarının hepsi bu erken referansı doğrulamışlardır. Yeni Antlaşma’da Markos denen Yuhanna hakkında az şey biliyoruz. Kendisi ilk kez, Yeruşalim’de kendi varlıklı annesinin evinde, erken dönemdeki kiliseyle birlikte toplananların arasında geçmektedir (Elç. 12:12-17). Markos’un Pavlus, Barnabas ve Petrus’un yakın ortaklarından biri olduğunu biliyoruz (Elç. 15:37, 39; Kol. 4:10; 2.Ti. 4:11; Flm. 1:24).

Markos’la Petrus arasındaki ilişki büyük ilgi konusudur. Aktarılanlara göre, Markos’la Petrus M.S. 50’lerin sonunda veya 60’ların başlarında birlikte Roma’da hizmet etmişlerdir (1.Pe. 5:13). Markos’un Petrus aracılığıyla İsa’nın yeryüzündeki hizmetine dair bilgi sahibi olduğu düşünülmektedir. Elbette kendisi hâlâ hayattayken de İsa’yla bazı bağlantıları olmuş olabilir. Petrus’un Elçilerin İşleri 10:34-43’teki vaazıyla Markos’un Müjdesi arasındaki benzerlikler, Markos’un bize esasen Petrus’un, Mesih’in yaşamı, ölümü ve dirilişiyle ilgili kayıtlarını aktardığına dair destekleyici kanıtlar olarak gösterilmektedir.

Tarih

Markos’un tarihlendirilmesi, kilise tarihi boyunca bazı zorluklar teşkil etmiştir. Buradaki kilit nokta, Kutsal Kitap dışındaki bir kaynağın nasıl yorumlandığıyla ilgili gibi görünmektedir. Şöyle ki, Kutsal Kitap dışı bir kaynakta Markos’un kendi Müjdesi’ni, Pavlus’la Petrus’un “çıkışı”ndan sonra yazdığından bahsedilmektedir. Bazıları bu çıkışın “ölüm” (M.Ö. 67-68) anlamına geldiğini düşünürken (ki bu gerçek bir ihtimaldir), diğerleri bunu onların Roma’dan ayrılışına yapılan bir atıf olarak görmektedir. Erken dönemdeki kilise kaynaklarında iki görüş de savunulmaktadır.

İreneus, Markos’un kendi Müjdesi’ni Pavlus’la Petrus’un ölümünden sonra yazmış olduğu görüşünü desteklemiştir. Vardığı sonuçlar, Papias ve The Anti-Marcionite Prologue (Markion Karşıtı Önsöz) başlıklı Kutsal Kitap dışı bir belge tarafından savunulmaktadır. Bununla birlikte, İskenderiyeli Klement ve Origenes, Markos’un bu Müjde’yi Petrus hâlâ hayattayken yazdığını öne sürmüşlerdir. Bu Müjde’yi tarihlendirme meselesi nispeten karmaşıktır.

Markos’un kendi Müjdesi’ni Roma’dan yazmış olması ihtimal dahilindedir. Zaman zaman, öteki uluslardan oluşan dinleyici kitlesine Yahudi geleneğini açıklarken de olmak üzere, Grekçe terimler yerine Latince terimler kullanmaktadır (Mar. 3:17; 5:41; 7:11, 34 vb.). 15:21’de Rufus’a atıfta bulunmaktadır ki onun Roma’da yaşadığını ve Roma’daki kilisenin bir üyesi olduğunu biliyoruz (Rom. 16:13). Bu, Markos’un yazım tarihini Petrus’un zamanı ve Markos’un Roma’daki hizmeti çerçevesine yerleştirmektedir. Ancak bu yine de tarihlendirme meselesini çözmemektedir. Kabul edilen genel tarih M.S. 65-68 arasıdır; ancak bazıları M.S. 45-60 gibi erken bir tarih öne sürmektedir.

Tema

Tanrı Oğlu, İnsanoğlu ve Rab’bin Acı Çeken Kulu olarak, kendi yüceliğini sözleriyle, işleriyle ve halkını kurtarmak üzere acı çekişi aracılığıyla açığa çıkaran İsa Mesih’in Müjdesi.

Amaç

Günahkârları tövbe etmeye ve kendilerini günahtan kurtaracak olan Tanrı’nın güçlü Oğlu’na iman etmeye çağırmak.

Toplu Bakış

Markos’un Kurtuluş Vahyine Katkısı

Markos kendi eserini açıkça “Müjde” olarak tanımlamaktadır (1:1) ki bu da “iyi haber” anlamına gelmektedir. Matta Müjdesi birtakım büyük parçalar hâlinde İsa’nın öğretilerini sunarken, Markos Müjdesi büyük oranda öğretiden değil (elbette öğreti de vardır; bkz. 4:1-41; 13:1-37), eylemden oluşmaktadır. Başka bir deyişle, Markos’ta sunulan Müjde belirli bir soyut ilkeler dizisi değil, bir Kişi’nin ve O’nun yaptıklarının tarihidir ki bu tarih de imanımız ve itaat için taşıdığı zengin anlam ve önemiyle burada sunulup açıklanmaktadır. Markos’un anlatısı hızlıdır ve Tanrı’nın Oğlu aracılığıyla ilahi işini yerine getirme gayretini ifade etmek üzere sık sık “hemen” sözcüğünü kullanır. Bu yaklaşık kırk kez geçer; 12, 13 ve 16. bölümler hariç her bölümde yer almaktadır.

Vaftizci Yahya, İsa’nın gelişini peygamberliğin yerine gelişi olarak duyurur ve tövbe çağrısında bulunur. İsa’yı vaftiz eder ki O da imanlıları Kutsal Ruh’la ve ateşle vaftiz edecektir. İsa, Şeytan tarafından ayartılır ancak bu ayartıdan güçle Müjde’yi duyurarak ve mucizeler gerçekleştirerek çıkar. O öğreterek ve şifa vererek krallığın yüceliğini duyurdukça, karşıtlık da artar. Şabat üzerine veya kimin günahları bağışlama yetkisine sahip olduğu üzerine çıkan tartışmalarla birlikte, bazıları O’nu, cinlerin önderi Baalzevul’un gücü aracılığıyla işlemekle suçlar. Mesih, güçlü olanın evine girip onu bağlamış olan Daha Güçlü Kişi olduğunu kanıtlar. Benzetmeler kullanarak öğretmeye başlar ve bunlar aracılığıyla kimin içeride ve kimin dışarıda olduğunu daha bariz hâle gelir.

Ne var ki, O’nun öğrencileri bile anlamakta yavaş kalırlar. Mesih’in beş bin ve dört bin kişiye ekmekleri çoğaltması, öğrencilerin yürek katılığını açığa çıkaran olaylar olur. Petrus, Mesih’in Tanrı Oğlu olduğunu ikrar etmiş ve Dönüşüm Dağı’nda (Mar. 9) Baba, Mesih’in yüceliği göstermiş olsa da öğrenciler o yüceliği, özellikle Mesih’in acı çekmesinden ve ölümünden geçen yüceliği daha göremezler. Mesih, Yeruşalim’e Davut Oğlu olarak giriş yapar ancak gizemli bir şekilde, öğrencilerine tapınağın sonunu bildirir. Mesih’in çektiği acıların önemi, Mesih’in Meryem tarafından meshedilmesi ve öğrencileriyle birlikte Rab’bin Sofrası’nı tesis etmesiyle ortaya konur. Mesih’in tutuklanması, yargılanması ve çarmıha gerilmesi hızla ilerler ve Romalı bir yüzbaşının O’nun gerçekten Tanrı’nın Oğlu olduğunu ikrar etmesiyle doruğa ulaşır (15:39). Müjde, Mesih’in dirilişinin ve görünmesinin haberiyle sona erer; ta ki, O’nun gökte Tanrı’nın sağında oturduğunu (16:19), vaaz verip belirtiler sergileyen öğrencileri aracılığıyla işlemekte olduğunu görene kadar (20. ayet).

Genel Hatlar

• I. İsa’nın Halka Hizmetine Giriş (1:1–13)
• II. Celile Dönemi: Celile Gölü Çevresinde Hizmet (1:14—5:43)
• A. İsa’nın Vaazının Başlangıcı (1:14–15)
• B. İlk Öğrencilerin Çağrılması (1:16–20)
• C. Mucizeler ve Vaaz (1:21—2:12)
• D. Levi’nin Çağrılması (2:13–17)
• E. Celile’deki Tartışmalar (2:18—3:6)
• F. İsa’nın Takipçileri (3:7–19)
• G. İlerleyen Karşıtlıklar (3:20–35)
• H. Benzetmelerle Öğretiş (4:1–41)
• I. Cine Tutsakların İyileştirilmesi (5:1–20)
• J. İsa Celile’ye Dönüyor (5:21–43)
• III. Celile Dönemi: Celile’de Devam Eden Yolculuklar (6:1—9:50)
• A. İsa Nasıra’da Reddediliyor (6:1–6)
• B. İsa Onikiler’i Gönderiyor (6:7–13)
• C. Vaftizci Yahya’nın Kafası Kesiliyor (6:14–29)
• D. Beş Bin Kişi Doyuruluyor (6:30–44)
• E. Ginnesar’da Şifa (6:45–56)
• F. Ferisiler İsa’yı Suçluyor (7:1–23)
• G. Sur, Sayda ve Dekapolis’te Hizmet (7:24—8:9)
• H. Ferisilerin Dalmanuta’daki Meydan Okuması (8:10–12)
• I. Ferisilerin Mayası (8:13–21)
• J. Beytsayda’da Şifa (8:22–26)
• K. Filipus Sezariyesi’nde Hizmet (8:27—9:32)
• L. Kefarnahum’a Dönüş (9:33–50)
• IV. Yahuda Dönemi (10:1—13:37)
• A. İsa Yeruşalim’e Seyahat Ediyor (10:1–52)
• B. Zafer Girişi (11:1–26)
• C. Halka Öğretiş ve Sorular (11:27—12:44)
• D. Son Zamanlar (13:1–37)
• V. Tanrı Oğlu’nun Çilesi, Ölümü ve Dirilişi (14:1—16:20)
• A. İsa’yı Öldürme Tasarısı (14:1–2)
• B. İsa Beytanya’da Meshediliyor (14:3–9)
• C. Yahuda’nın İhaneti (14:10–11)
• D. Son Akşam Yemeği (14:12–31)
• E. İsa’nın Tutuklanması (14:32–52)
• F. İsa’nın Yargılanması (14:53—15:20)
• G. İsa’nın Ölümü ve Gömülmesi (15:21–47)
• H. İsa’nın Dirilişi ve Göğe Yükselişi (16:1–20)