Yeremya

Yazar

Kitabın yazarı Yeremya’dır (ki adı, “Yahve tayin eder ya da kurar” anlamındadır) ve kendisi yaşayan Tanrı’nın, kâhin soyundan gelen bir peygamberidir (1:1-2; 2.Ta. 35:25; 36:12, 21-22).

Tarih

Yeremya’nın hizmeti Yahuda Kralı Yoşiya’nın hükümdarlığının on üçüncü yılında (1:2) başlamıştır ki birçokları bunu M.Ö. 627 yılı olarak kabul etmektedir. Yeremya’nın hizmeti kırk yedi yıl sürmüş, birden fazla kralın hükümdarlık dönemini ve sürgünün ilk kısmını kapsamıştır (40-44. bölümler). Yeremya’nın yazıları kronolojik sırada değildir, dolayısıyla dönemin tarihini genel hatlarıyla akılda tutmak okuyucu için faydalı olabilir çünkü bu kitapta çeşitli krallara gönderme yapıldığını görecektir.

1. Yoşiya: Tanrı’ya yaraşır bir kraldı, Yahuda’ya ruhsal reform getirdi. Ancak ondan sonra hükümdar olanlar, atalarının günahlarına geri döndüler. Yoşiya’nın hükümdarlığı süresince Babil güç kazandı, M.Ö. 612 yılında Asur başkenti Ninova’yı fethetti. Yoşiya M.Ö. 609 yılında Mısır’a karşı savaşta öldü (2.Kr. 22:1-23:29).

2. Yehoahaz: Yoşiya’nın oğluydu, Mısır Firavunu tarafından tahttan indirilene kadar sadece üç ay hüküm sürebildi ve sonrasında yerine kardeşi geçti (23:30-34).

3. Yehoyakim: Yoşiya’nın diğer oğluydu, on bir yıl hüküm sürdü (M.Ö. 609-598). Babilli Nebukadnessar M.Ö. 605 yılında güneye geldi, Karkamış’taki savaşta Asur ve Mısır’ı yenilgiye uğrattı, Yahuda’yı zapt etti ve Daniel de dahil olmak üzere ilk sürgün grubunu götürdü. Yehoyakim sonrasında Babil’e karşı ayaklandı ve Tanrı’nın laneti altında öldü (Yer. 36:29-31; 2.Kr. 23:34-24:7).

4. Yehoyakin: Yehoyakim’in oğluydu, Nebukadnessar kendisini M.Ö. 597 yılında sürgün etmeden önce ve tapınağın hazinelerini ve Hezekiel de dahil olmak üzere birçok tutsağı götürmeden önce üç ay hüküm sürdü (2. Kr. 24:8-16). Otuz yedi yıl sonra Yehoyakin’e yeni bir Babil kralı tarafından özgürlük ve onur bahşedildi (2.Kr. 25:27-30).

5. Sidkiya: Yehoyakin’in amcasıydı, Babilliler tarafından kral olarak görevlendirilmişti. On bir yıl hüküm sürdü (M.Ö. 597-586); ta ki, Nebukadnessar Yeruşalim’i devam eden isyanından ötürü yok edene, Sidkiya’nın oğullarını öldürene, onların gözlerini çıkarana ve Yehoyakin’le diğerlerini Babil’e tutsak olarak götürene dek (2.Kr. 24:17-25:21).

6. Gedalya: Babası Tanrı’ya yaraşır bir adam olan Ahikam’dı (Yer. 26:24) ve dedesi Şafan Yoşiya’nın yönetiminde hizmet etmişti (2.Kr. 22:1-20). Gedalya, Babilliler tarafından Yahuda valisi olarak atanmıştı (Yer. 40:5; 2.Kr. 25:22-24). Bazı kötü Yahudalılar onu öldürdüler (25. ayet) ve Babil’in misilleme yapmasından korkan halk, Yeremya’yı kendileriyle birlikte Mısır’a kaçmaya zorladılar (Yer. 43:5-7; 2.Kr. 25:26). Yeremya da burada ölmüş gibi görünmektedir.

Tema

Antlaşmayı bozmaya karşılık yargı ve Tanrı’nın sadakati sayesinde yenilenme (Yer. 1:10).

Amaç

Beklemekte olan yargıdan ötürü günahtan tövbeyi ve kurtuluş için tek umut olarak Rab’be güveni teşvik etmek.

Toplu Bakış

Yeremya’nın Kurtuluş Vahyine Katkısı

Yeremya’nın yazıları Yeşaya’nınkiler kadar incelikle yazılmamış olabilir ancak şevk ve bütüncül bir mesaj sunma yönünden muhteşemdir. Yeremya peygamberlik kitapları arasında en uzun olanıdır ve hem şiir hem de düz yazı olarak yazılmıştır. Kitap, vaaz ve görüm de dahil olmak üzere çeşitli yazım türleri barındırmaktadır. Büyük bir kısmı otobiyografi şeklindedir, Yeremya’nın yaşamındaki çeşitli olayları aktarmaktadır. Dolayısıyla bu kitapta Yeremya’nın karakterine dair detaylı bir bakışa sahip olmaktayız ve bu da bir insan olarak kendimizi daha rahat bir şekilde onun yerine koyabilmemizi sağlamaktadır. Musa gibi, Yeremya da mazeretler buldu ve Tanrı’nın çağrısını ve görevini kabul etmekte isteksizdi (Yer. 1:6; krş. Çık. 4:10). Musa ulus Vaat Edilen Topraklar’a girmeden önce hizmet etmişken, Yeremya halk o topraklardan sürgüne gönderilmeden önce onların bir öğretmeniydi.

Aynı zamanda Yeremya’yla Elçi Pavlus arasında da benzerlikler vardır (Yer. 1:5; krş. Gal. 1:15-16). İkisi de kaybolanlara yönelik sevgi besliyor ve uluslarının kurtuluşunu arzuluyorlardı ancak kendi halkları onları reddetti. İkisi de kendilerini ve mesajlarını reddedenlerin aslında Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’yı reddettiklerini bilerek eziyet duydular. Nitekim onları çağıran ve vaaz etmeye gönderen bu Tanrı’nın kendisiydi. Ancak Pavlus’un aksine, Yeremya’nın kendisine işinde destek olacak sadık arkadaşları yoktu. Pavlus’un gördüğü gibi büyüyüp meyve veren kiliseler görme teşvikine sahip olamadı. Yeremya’nın yalnızlığı ve hizmetinde eksik görünen başarısı, ona çoğu zaman neden “ağlayan peygamber” dendiğini açıklamaktadır.

Yeremya’nın vaazının büyük bir kısmı olumsuz içerikte olsa da kendisi bir pesimist değil, ancak realistti. Yeremya, Yahudi ulusunun Rab’den ayrılmış olduğu ve bunun sonuçlarını hiç düşünmedikleri bir dönemde yaşıyordu. Ceza, günahlarından ötürü çok geçmeden üzerlerine gelecekti ve Yeremya, Tanrı tarafından onları uyarmak üzere çağrılmıştı. Sahte peygamberler esenliğin olmadığı yerde esenlikten bahsediyorlardı (Yer. 6:4; 8:11) ancak Yeremya dürüstçe konuşuyordu. Çetin laflar etse de bunu hitap ettiği canlar için olan sevgisinden ve endişesinden dolayı yaptı. Onları ruhsal duyarsızlıklarından çıkarıp harekete geçirmeye ve günahlarının ciddiyetini görsünler diye onların vicdanlarını uyandırmaya çalıştı. Halk belki kötülükten döner umuduyla böyle şeyler vaaz etti. İsraillilerin itaatsizliğine karşın, Yeremya keskin bir şekilde Tanrı’nın sadakatini yansıttı.

Yeremya, Rab’bin işine bağlıydı. Ona Tanrı tarafından verilen mesaj, aktarması kolay bir mesaj değildi. İnsan doğası beğenilmek isterken, Yeremya sadece Tanrı önündeki görevini düşündü. Popülerlikten uzak bir mesaj vaaz etti ve Rab’be sadık olmanın sonuçlarına katlanmaya hazırdı. Keşke bugün de onun gibi adamlar olsa! Ruhsallığı Rab’bin ona verdiği uzun hizmeti boyunca ortadadır.

Yeremya’nın yargı ve yenilenmeden oluşan iki yönlü mesajı Müjde açısından zengindir. Yahuda’nın tövbesiz halkına yaptığı bildiriler, Yeruşalim’in sürgün ve düşüşünde günahın sonuçlarına dair görsel birer canlandırmadır. Sık sık yaptığı Tanrı’ya dönme çağrıları, kurtuluşa kavuşmanın koşullarının daima aynı olduğunu göstermektedir. “Rab doğruluğumuzdur” diyerek gelmekte olan Mesih’e ve yeni antlaşmaya işaret etmesi (31:1-40) kurtuluş için tek temelin ve umudun daima Tanrı’nın Mesihi’ndeki lütfu aracılığıyla olduğunu göstermektedir. Bu muhakkak her gerçek Hristiyan’ın yüreğine sevinç getirmelidir! Mesajının yanı sıra, Yeremya’nın kendisi, bir tip veya resimli peygamberlik olarak, Rab İsa’ya işaret etmektedir. Şöyle ki, Kurtarıcı gibi, o da acı çeken bir kuldu. Rab İsa kadar, İsraillilerce hor görülen hiç kimse yoktur.

Genel Hatlar

• I. Giriş (1:1–19)
• A. Sahne Açılıyor (1:1–3)
• B. Yeremya’nın Çağrılışı: Hizmetinin Ömrü ve Amacı (1:4–10)
• C. İki Görüm (1:11–16)
• D. Egemen Sorumluluk ve Vaat (1:17–19)
• II. Tanrı’nın Yahuda’yla Yeruşalim Üzerindeki Yargısı (2:1—25:38)
• A. Ulusun Sapmış Doğası (2:1–37)
• B. Tövbe İçin Bir Çağrı (3:1—4:4)
• C. Yargı Geliyor (4:5—6:30)
• D. Sahte Vaatlere İnanmanın ve Gerçeği Reddetmenin Boşluğu (7:1—8:17)
• E. Yeremya’nın Ulusun Günahları Karşısında Matemi (8:18—9:26)
• F. Rab’be Geri Dönmek İçin Bir Çağrı Daha (10:1–25)
• G. Tanrı’nın Antlaşmasına ve İtaatsizliğin Cezalarına Dair Bir Bildiri (11:1—12:17)
• H. Keten Kuşak Dersi (13:1–27)
• I. Korkunç Bir Kuraklık (14:1–22)
• J. Tanrı’nın Yahuda’yı Reddetmesine Karşın Yeremya’ya Vaadi (15:1–21)
• K. Yahuda’nın Feci Yıkımı Duyuruluyor (16:1–21)
• L. Yahuda’nın Günahı Demir Kalemle Yazılıyor (17:1–27)
• M. Çömlekçiden Çıkan Dersler (18:1—20:18)
• N. Hükümdarlar ve Sahte Peygamberler Kınanıyor (21:1—23:40)
• O. İki Görüm Daha (24:1—25:38)
• III. Yeremya ve Sahte Peygamberler (26:1—29:32)
• A. Tek Söz Eksiltme (26:1–24)
• B. Ya Boyunduruğa Teslim Ol Ya da Kılıçla Öl (27:1–22)
• C. Sahte Peygamber Hananya (28:1–17)
• D. Yeremya’nın Babil’deki Sürgünlere Mektubu (29:1–32)
• IV. Teselli Kitabı (30:1—33:26)
• A. Ümitsizliğe Kapılmayın (30:1–24)
• B. Sonsuz Bir Sevgi (31:1–26)
• C. İşte, Günler Geliyor (31:27–40)
• D. Bir İman Sınavı (32:1–44)
• E. Bana Seslenin (33:1–8)
• F. Rab İyidir (33:9–14)
• G. Doğruluk Dalı (33:15–18)
• H. Antlaşmanın Gücü (33:19–26)
• V. Şehir Kapılarındaki İşgalciler (34:1—38:28)
• A. Sidkiya İçin Bir Mesaj (34:1–7)
• B. Kölelere Karşı Kötü Bir Eylem (34:8–22)
• C. Rekavlılar İtaatlerinden Dolayı Kutsanıyor (35:1–19)
• D. Yeremya’nın Yazıları Kralın Önüne Getiriliyor (36:1–32)
• E. Sidkiya, Yeremya’yı Arıyor (37:1–10)
• F. Yeremya Hapse Atılıyor (37:11–21)
• G. Çamura Batış (38:1–6)
• H. Peygamber Serbest Bırakılıyor (38:7–13)
• I. Sidkiya’nın Yeremya’yla Son Konuşması (38:14–28)
• VI. Yeruşalim’in Düşüşü (39:1–18)
• A. Sidkiya Yakalanıyor (39:1–7)
• B. Yeremya’ya Lütuf Gösteriliyor (39:8–14)
• C. Ebet-Melek Kurtarılıyor (39:15–18)
• VII. Yeruşalim’in Düşüşünden Sonraki Olaylar (40:1—43:7)
• A. Gedalya’nın Valilik Dönemi (40:1—41:18)
• B. Mısır’a Akılsızca Kaçış (42:1—43:7)
• VIII. Mısır’daki Olaylar (43:8—45:5)
• A. Yeremya, Babil’in Mısır İşgalini Önceden Bildiriyor (43:8–13)
• B. Yahudilerin Mısır’da Cezalandırılması (44:1–30)
• C. Ümitsiz Baruk Teselli Ediliyor (45:1–5)
• IX. Uluslara Uyarı (46:1—51:64)
• A. Mısır’ın Yenilgisi (46:1–28)
• B. Filistlilerin Yıkılışı (47:1–7)
• C. Moav’ın Boynuzu Kesildi (48:1–47)
• D. Ammon’un Tutsaklığı (49:1–6)
• E. Edom’un Issız Kalışı (49:7–22)
• F. Şam’ın Utandırılışı (49:23–27)
• G. Kedar’la Hasor’un Vuruluşu (49:28–33)
• H. Elamlıların Sürgünü (49:34–39)
• I. Babil’in Yargısı ve Düşüşü (50:1—51:64)
• X. Sonuç Olarak Son Düşünceler (52:1–34)
• A. Yeruşalim Yerle Bir ve Sidkiya Babil’de Hapiste (52:1–11)
• B. Tapınak Talan Ediliyor ve Yıkılıyor (52:12–23)
• C. Tutsaklar Babil’e Sürülüyor (52:24–30)
• D. Yehoyakin Hapisten Salıveriliyor ve Onur Buluyor (52:31–34)