Peygamberlik Kitapları’na Giriş

Peygamberlik, Eski Antlaşma’da kâhinler ve krallarla birlikte üç meshedilmiş hizmet veya vazifeden biriydi. Kâhin, Tanrı’nın karşısında insanın temsilcisiyken, peygamberse, basit bir tanımla, halkın karşısında Tanrı’nın temsilcisiydi. Meşru kâhinler Levi oymağıyla ve Harun’un ailesiyle sınırlı ve Yahuda kralları da Davut soyuyla sınırlıyken, peygamberler her oymaktan veya uğraşıdan olabilirdi. Ancak onlar doğrudan Rab’bin çağrısıyla ve görevlendirmesiyle hizmet ediyorlardı. Bu hizmet gönüllü bir hizmet değildi.

Tanrı’nın temsilcisi olarak peygamber, Tanrı’nın ağzı gibiydi ve ancak ve ancak Tanrı’nın ona vahyetmiş olduğu şeyi konuşurken yetki sahibiydi. Bu hizmet için kullanılan başlıca unvanlar bunun altını çizmektedir. Samuel’le Davut’un döneminde, her ne kadar yalnızca bu dönemle sınırlı olmasa da peygamber için “Bilici” unvanı kullanılıyordu. “Tanrı adamı” unvanıysa Eski Antlaşma boyunca şu gerçeği vurgulamak üzere ortaya çıkmaktadır: Bunlar, Rab’bi tanıyan ve Tanrı tarafından özel görevlere gönderilmiş olan adamlardı. En yaygın kullanılan unvanın çevirisiyse “peygamber”dir. Bunun temel anlamına dair farklı fikirler mevcuttur ancak kuvvetle muhtemel, bu unvanın fiil hâli basitçe “konuşmak” anlamına gelmektedir. Peygamber kesinlikle Tanrı’nın sözünü konuşan biri olsa da aslında bunun isim hâli İbranicede edilgen yapıdadır. O hâlde peygamber önce kendisine konuşulan, sonra buna karşılık bu mesajı başkalarına konuşan biridir. Peygamberin tek yetkisi, “Rab şöyle diyor” (Hez. 2:4) derken geçerlidir. Başlıca kullanılan tüm tabirler, mesajın vahiy olarak alınışına vurgu yapmaktadır. Yetkiye sahip olan şey insanın fikri değil, Tanrı’nın sözüydü.

Peygamberler Tanrı’nın mesajını aktarmak için çeşitli yollara başvurdular. Tanrı’nın talimatına itaat ederek, çoğu zaman gerçeği örneklemek veya pekiştirmek üzere sembolik (simgesel) eylemler sergilediler. Örneğin, Hoşea’nın aile resmi, kendi halkının tüm sadakatsizliğine karşın Tanrı’nın sarsılmaz sevgisini resmediyordu. Tutsaklığı simgelemek için Yeremya’nın boyunduruk giymesi (Yer. 28) ve kuşatmayı resmetmek için Hezekiel’in örnek bir kent çizmesi (Hez. 4) Tanrı tarafından buyrulan özel canlandırmalardı. Peygamberlerin birçoğu benzer ve bazen de tuhaf olan şeyler yaptılar ancak bunlar her zaman Tanrı’nın talimatıylaydı. Semboller Tanrı tarafından buyrulduğundan, yetki taşıyorlardı.

Ancak peygamberler en başta, Tanrı’nın sözünü, zihin, duygu ve irade dahil olmak üzere insanın tamamına yönelten vaizlerdi. Sadece kafaya değil, yüreğe vaaz ettiler. Sadece bilgi aktarımı yapmadılar, duyguları hareketlendirip cevap doğurmaya çalıştılar. Bu doğrultuda, peygamberler esasında somut günahlara, Tanrı’nın ahlak yasasının hem dinî hem de sosyal ihlallerine karşı vaaz eden reformculardı (Mik. 3:8). Günahı açığa çıkarmanın ve mahkûm etmenin yanı sıra, peygamberler tövbeye yönelik çağrılar ve Tanrı’nın antlaşma taleplerine uyulmasına yönelik yakarışlarda bulundular (Yer. 6:16). Musa’nın teolojisi, özellikle de Yasa’nın Tekrarı kitabı kapsamında, hemen hemen her peygamber vaazının Kutsal Kitap’a dayalı temeliydi. Yasa’nın Tekrarı, yani peygamberin iman açıklaması olmadan, peygamberleri anlamak pek mümkün değildir. Reformcular olmanın yanı sıra, peygamberler ayrıca halk için aracılar (Amo. 7:2) ve tövbesizlik karşısında yargılanma uyarısında bulunan bekçilerdi (Hez. 3; 33).

Peygamberlerin reformcu ve deneyimsel vaazlarının önemli bir parçası da Müjde’nin, yani Mesih’in vaaz edilmesiydi. Mesih, peygamber vaazlarının konusunun bizzat kendisi olduğunu onaylamıştır (Lu. 24:27). Aynı doğrultuda, Petrus şöyle yazmıştır: “İçlerinde olan Mesih Ruhu, Mesih’in çekeceği acılara ve bu acıların ardından gelecek yüceliklere tanıklık ettiğinde, Ruh’un hangi zamanı ya da nasıl bir dönemi belirttiğini araştırdılar” (1.Pe. 1:11). Mesih’e dair bu vaazın bir kısmı Mesih’in hem birinci hem de ikinci gelişine dair öngörüleri içeriyordu.

Peygamberlik öngörülerini (kehanetlerini) ele alırken, peygamberlerin vaazının küçük ancak önemli bir bileşeni olan bu öngörüsel peygamberliklere dair akılda tutulması gereken bazı kilit unsurlar vardır. Kehanetler bile nihayetinde sadece zihne değil, yüreğe yöneltilmiştir. Tanrı şimdiyi etkilemek üzere geleceği açıklamıştır, yani vahyetmiştir. Öngörüsel peygamberlikleri doğru bir şekilde kullanmak, daima geleceği şimdiye uygulamaktan geçmektedir. Peygamberleri okurken ve onların öngörüleriyle karşılaşırken, peygamberliğin maksadının şu ilkelerini aklınızda tutun:

1. Tanrı’yı yüceltmek.

Peygamberlik Tanrı’nın kontrolde olduğunu belirtir. Tanrı’nın zaman ve durumlar üzerindeki mutlak kontrolü, O’nun her şeyin üzerindeki eksiksiz egemenliğine işaret eder. Öngörüsel peygamberlik bu kontrolü sergilemenin ve Tanrı’ya yücelik getirmenin çarpıcı bir yoludur. Tanrı, sonu başlangıçtan bilir çünkü hükmü veren O’dur. Bu yüzden de o şey kesindir. Hiçbir şey O’nun belirlemiş olduğu şeyi boşa çıkaramaz veya değiştiremez. Tanrı, Aden Bahçesi’nde Mesih vaadinde bulunduğundan (Yar. 3:15) ve Aden’den Beytlehem’e bütün dakikalara hükmettiğinden bu yana, bu, Müjde’nin hayati bir bileşenidir. Mesih öngörüldüğü üzere zamanın doluluğunda gelmiştir. Böylece Mesih’in tekrar gelişiyle bütün dakikalar sonsuzluğa göç edene dek, O hüküm sürmektedir.

2. İmanlıları yüreklendirmek.

Peygamberlik güven doğurur. Kaçınılmaz olarak bu güven, şu güvencenin doğal bir sonucudur: Tanrı zamanı kontrol etmektedir ve bu nedenle de görünen ne olursa olsun, şimdiki zaman Tanrı’nın programının icrasının bir parçasıdır. Tanrı’nın açıkladığı geleceğe imanla bakmak, şimdinin geleceğe giden yolu hazırladığının garantisini vererek, şimdiki hizmet ve görev için güven doğurmalıdır. Peygamberliğin uygun bir şekilde uygulanması, Tanrı o vaadi yerine getirene dek etkin, cesur, gayretli ve güvenli bir görev icrası doğurmalıdır.

3. Tanrı’nın isteğine yönelik arzuyu pekiştirmek.

Peygamberlik, bekleyiş dolu umudu arttırır. Tanrı’nın vaat ettiklerini bilmek, vaadi deneyimleme arzusunu pekiştirir. Vaadi daha çok düşündükçe, vaadin somutlaşmasını da o kadar çok isteriz. Öngörüsel peygamberlik Tanrı’nın umudu canlı tuttuğu ve kendisine yönelik güveni ve bağımlılığı arttırdığı bir yoldur. Şimon’la Anna, Mesih’in gelişine dair öngörüler karşısında muhakkak bu beklentiye sahiplerdi (Lu. 2:25-26, 38).

4. Günahkârları tövbeye ve kutsalları paklığa yöneltmek.

Peygamberlik kutsallığı teşvik eder. Mesih’in gelişi sonuçsuz değildir; bizi O’nun ortaya çıkışı için hazır olmaya iter. Eğer Eski Antlaşma peygamberlerinin, peygamberliğin kullanımına dair söyledikleri bir şey varsa, o da şudur: Peygamberlik tövbe ve paklık için bir teşvik aracıdır. Örneğin, Yoel, Rab’bin büyük ve dehşet verici gününü tarif ettikten sonra, tövbe için klasik bir çağrıda bulunmuştur (Yoe. 2:11-13). Kutsal Yazı, şimdiki zamanı etkilemeyen herhangi bir peygamberlik kullanımının uygunsuz olduğu konusunda nettir. Eski Antlaşma peygamberleri geleceği her zaman şimdiye uyguladılar. Bu, basitçe onların vaazlarının bir parçasıydı.

Son olarak, peygamberleri okurken, onlara has yazım türüne ve tarzına dikkat edin. İlk olarak, peygamberlik mecazi yorumlanması gereken sembolik bir dil kullanır. Sembolizmi yorumlamak, sembolle o sembolü kullanarak gönderme yapılan arasındaki temas noktasını belirlemenizi gerektirir. Sembolizmin anlamı yüzeyde değildir; anlamı ayırt etmek dikkatli düşünmeyi gerektirir. Belirli bir düzeyde öznellik söz konusudur; dolayısıyla da aşırıya kaçmamak için ihtiyatlı davranmak şarttır. İkinci olarak, peygamberlik olmak üzere olan bir dili kullanır. Bu şu anlama gelir: Peygamberliğin kendisi zaman bakımından yerine gelişinden ne kadar uzak olursa olsun, öngörü sanki hemen olmak üzereymiş gibi yapılır. Bu maksatlı zamansal muğlaklık, peygamberlik dilinin en önemli özelliklerinden biridir. Bir peygamberliğin yerine gelişi kesin bir şekilde belirtilmediğinden, o peygamberliğin uygulanışı da sınırlandırılmamış olur. Üçüncüsü, peygamberlik farklı dönemlerdeki olayları tek bir öngörü bağlamına bağlayarak tek bir olay görüntüsü verme eğilimindedir. Buna, aşamalı peygamberlik olayları arasındaki zaman aralıklarını belirtmeksizin, yan yana getiren peygamberlik dürbünü adı verilir. Odak farklı dönemlerin zamanlamalarında değil, belirli gerçeklerindedir. Bu şekilde peygamberler çoğu zaman, bizim şu anda Mesih’in iki gelişi olarak bildiğimiz gelişlerini birbirine bağlamıştır (örneğin, Yşa. 61:2’yle Lu. 4:17-21’i karşılaştırın. Mesih’in peygamberliğin yerine geldiğini bildirmeden önce okumasını nerede bitirdiğine özellikle dikkat edin).