Levililer

Yazar

Liberal uzmanlar Levililer’i Musa’nın yazdığını reddederler ancak muhafazakârlar hem Musa’yı kitabın yazarı olarak tanımlarlar hem de Levililer kitabını Pentatük’ün olmazsa olmaz bir parçası olarak görüp kitabın birliğini savunurlar. Hem dışsal hem de içsel kanıtlar Musa’nın yazar olduğunu desteklemektedir.

Dışsal olarak, iki yıldan daha uzun süreli geleneğe göre yazar Musa kabul edilmiştir. Bu görüşün sürdürülmesinin ardında çeşitli sebepler vardır. İlk olarak, Mesih, Musa’yı “Yasa”nın yazarı ya da ortaya çıkarıcısı olarak tanıyordu (Lu. 24:44). Yasa (İbranicede torah); Yaratılış, Mısır’dan Çıkış, Levililer, Çölde Sayım ve Yasa’nın Tekrarı’nın bir koleksiyonu olarak biliniyordu. Dahası, Yeni Antlaşma, Levililer kitabındaki yasaların Musa’ya verildiğine değinir (Mat. 8:4, Lev. 14:2-3’e istinaden; Lu. 2:22-24, Lev. 12:8’e atfen; Yu. 7:22-23, Lev. 12:3’e istinaden).

İkinci olarak, Mısır’dan Çıkış ve Levililer arasında güçlü bir edebî ve teolojik bağlantı vardır. Mısır’dan Çıkış, Buluşma Çadırı’nın inşasıyla ve Tanrı’nın görkeminin En Kutsal Yer’e ikamet için gelişiyle sonlanır. Edebî açıdan, Levililer’in Buluşma Çadırı’ndaki ibadet düzenlemeleriyle ve İsrail tarafından yerine getirilmesi gereken törenlerle ilerlemesi tutarlı görünmektedir. Mısır’dan Çıkış’ı Musa’nın yazdığına dair sağlam içsel kanıtlar mevcuttur (krş. Çık. 24:4) ve bu yakın bağlantıyı düşününce, kuvvetle muhtemel Musa bıraktığı yerden başlamakta, Rab’bin kendi halkına yönelik kanunlarıyla ve buyruklarıyla devam etmektedir.

Üçüncü olarak, Musa (ve Harun) kesinlikle Tanrı ve İsrail arasındaki baskın aracıdır. 39 kez okuduğumuz üzere Rab, Musa’ya konuşmuştur (krş. 1:1; 4:1; 5:14; vs.). Benzer şekilde, Tanrı’yla Musa arasında başka dikte etme biçimleri de vardır. Bu kitabın çoğunluğu Tanrı’nın Musa’ya söylediği ve Musa’nın İsrail halkına açıklaması buyrulan şeylerden oluşmaktadır ve bu nedenle de Levililer kitabının birinci yazarı Musa’dır. (Yazar konusunda daha fazla bilgi için, Pentatük’e Giriş yazısına bakınız.)

Tarih

Kitabın tarihi ayrılmaz biçimde Mısır’dan Çıkış’ın tarihine bağlıdır. 1. Krallar 6:1 ve Hâkimler 11:26’dan (ve diğer yerlerden) elde edilen Kutsal Kitap kanıtları M.Ö. beşinci yüzyılın ortalarına işaret etmektedir. Mısır’dan Çıkış 40:17 ayeti Buluşma Çadırı’nın Mısır’dan Çıkış’tan sonraki ikinci yılın ilk ayında dikildiğini belirtir. Levililer 1:1 ayeti Buluşma Çadırı’nın ayakta olduğunu belirtir ve Çölde Sayım 1:1 ayeti de İsrail’in, Mısır’dan Çıkış’tan sonraki ikinci yılın ikinci ayının ilk günü Sina’dan ayrılmayı planladığını belirtir. Tüm bunlar da Levililer’in derlenmesi için M.Ö. 1445 yılına işaret eder.

Tema

Kefaretten doğan kutsallık, Tanrı’yla paydaşlık için şarttır.

Amaç

Tanrı kendi halkına O’nunla nasıl paydaşlığa sahip olacaklarını öğretiyor. Levililer kitabı Rab’bin, topluluğun Buluşma Çadırı’ndan Musa’yı çağırışıyla başlar. Mısır’dan Çıkış’ta Rab, Sina Dağı’nın üzerindeydi ve kimse O’na yaklaşmaya cüret edemiyordu (Çık. 19:21). Oysa şimdi kendi halkı için onların arasında yaşamaktadır. Ve bu, kitabın başında bahsedilen Mesih’e işaret eden kurbanlar aracılığıyla mümkündür. Bunlar sayesinde Tanrı onları hem çöl gezilerinde hem de Kenan diyarında lütufkârca kabul edebilir.

Toplu Bakış

Levililer’in Kurtuluş Vahyine Katkısı

Yahudiler bu kitabı açılış ifadesiyle “ve seslendi” diye adlandılar (1:1). Bu kelimede birine haykırma ya da vaaz etme fikri mevcuttur. Tanrı, Musa’nın dikkatini ele geçirir ve ona bu kitabın yasalarını ve törenlerini verir. “Levililer” başlığı Septuaginta’da gelmiş olup “Levililere dair” anlamındadır. Levililer unvanı uygundur çünkü Levili kâhinler bu kitabın merkezinde yer alır. Rab, Musa aracılığıyla yasaları ve törenleri uygulama işini Levili kâhinlere (ve onların yardımcıları olan Levililere) emanet eder ve halka doğru ibadetin ilkelerini gözetme talimatında bulunur.

Mısır’dan Çıkış, Tanrı’nın kendine kurtarılmış bir halk meydana getirişini gösterir. Levililer kitabıysa Tanrı’nın kendine kutsal bir halk yaratışını gösterir. Levililer kitabına iki büyük tema hâkimdir: kefaret (43 kez geçer) ve kutsallık (77 kez geçer). Bunlar birbirinden ayrılamaz. Kefarette suçumuz örtülür ve temizlenir; kutsallıktaysa Tanrı’ya ayrılırız ve temiz kılınırız. Kefaret, sunuların sunulmasıyla ve kâhinlerin aracılığıyla yapılır ve bunların ikisi de gelecek olan Mesih’e işaret etmektedir. Kutsallıksa bizim Tanrı’yla temasımızla, O’nun Ruhu’nun içimizdeki etkinliğiyle ve O’nun yasaları ışığında yürüyüşümüzle gerçekleşir. Bu bizi Tanrı’ya ayırır (Mez. 4:3).

Bu temalar Levililer kitabında tiplerin kullanımı aracılığıyla görülebilir. “Tipler” demek “örnek”, “model” ya da “figür” demektir (1.Ko. 10:6, 11). Yani, yasalar ve törenler Mesih’te ve Müjde’de yerine gelen resimli peygamberliklerdir. Tanrı kendi halkına bu görsel destekler aracılığıyla öğretmekteydi ancak gerçeklik İsa Mesih’in, zamanın doluluğunda gelişiyle olacaktı. O hâlde Müjde o zamanlar da bugünküyle aynıydı; Müjde’yi bildirme aracı farklıydı. O zaman Musa’nın açıklamalarıyla birlikte sunulan gözle görülür resimlerle bildiriliyordu; şimdiyse Tanrı’nın Kutsal Yazı’da tamamlanmış vahyinin vaaz edilmesiyle bildirilmektedir. Çağlar öncesinde kurbanlarda Mesih’i görenler bizimle aynı temele, yani Mesih’in tamamlanmış işine bağlı olarak kurtuldular ve kutsandılar. Çarmıh çağlar öncesine doğru geriye uzanır çünkü Mesih dünyanın başlangıcından önce boğazlanmış olan Kuzu’dur (Vah. 13:8).

Levililer kitabı ayrıca “gölgeler” olarak ortaya konur. İbraniler 10:1’de dendiği gibi orada, “gelecek iyi şeylerin…gölgesi vardır” (İbraniler kitabı, Levililer kitabının Yeni Antlaşma’daki karşılığıdır). Gölge demek “bir nesneden çıkan ve o nesnenin biçimini yansıtan bir görüntü” demektir. Birinin güneşli bir günde size doğru geldiğini düşünün. Güneş arkasındadır ve size önce o kişinin gölgesi ulaşır. Gölgesi, o kişinin ve maddenin pürüzlü bir şekli veya taslağıdır. Levililer kitabı dahil olmak üzere Eski Antlaşma’da da böyledir. Rabbimiz ve Müjdesi, arkasında göksel ışıkla birlikte, zamanın doluluğu yaklaşırken gölgeler çıkarır. Bunlar bize O’nun kimliğine ve işine dair bir şeyler söyler. Levililer kitabı “gelecek iyi şeyler”e iskeletini ve şeklini verir. Ve bunların kutsamaları, bunlar aracılığıyla vaat edilen Kurtarıcı’ya bakmış olanlar içindi.

Genel Hatlar

• I. Sunular (1:1-7:38)
• A. Yakmalık Sunu (1:1-17)
• B. Tahıl Sunusu (2:1-16)
• C. Esenlik Sunusu (3:1-17)
• D. Günah Sunusu /4:1-5:13)
• E. Suç Sunusu (5:14-6:7)
• F. Kâhinler İçin Sunulara Dair Talimatlar (6:8-7:38)
• II. Harun’la Oğullarının Kâhinlik Ataması (8:1-10:20)
• A. Kâhinlik Kutsanması (8:1-36).
• B. Kâhinlerin Göreve Başlaması (9:1-24)
• C. Nadav ve Avihu’nun Günahı (10:1-20)
• III. Törensel Kirliliğine Dair Yasalar (11:1-15:33)
• A. Hayvanlarla Temastan Kaynaklı Kirlilik (11:1-47)
• B. Çocuk Doğurmadan Kaynaklı Kirlilik (12:1-8)
• C. Deri Hastalıklarından Kaynaklı Kirlilik (13:1-14:57)
• D. Bedensel Akıntıdan Kaynaklı Kirlilik (15:1-33)
• IV. Kefaret Günü (16:1-34)
• V. Tanrı’nın Halkından Talep Ettiği Kutsallık (17:1-22:33)
• A. Yemekte Kutsallık (17:1-16)
• B. Evlilik İlişkisinde Kutsallık (18:1-30)
• C. Adalette ve Tanrı’ya ve İnsana Yönelik Sevgide Kutsallık (19:1-37)
• D. Çeşitli Günahlar: Yasaklanmaları ve Cezaları (20:1-27)
• E. Kâhinlerin, Armağanların ve Sunuların Kutsallığı (21:1-22:33)
• VI. Şabat ve Kutsal Bayramlar (23:1-44)
• A. Şabat Günü (23:1-3)
• B. Fısıh ve Mayasız Ekmek Bayramı (23:4-8)
• C. İlk Ürünler (23:9-14)
• D. Haftalar Bayramı veya Pentikost (23:15-22)
• E. Borazanların Çalınması (23:23-25)
• F. Kefaret Günü (23:26-32)
• G. Çardak Bayramı (23:33-44)
• VII. Geri Kalan Bazı Meseleler (24:1-27:34)
• A. Kutsal Işıklar ve Sunulan Ekmek (24:1-9)
• B. Tanrı’ya Küfreden Birinin Cezası (24:10-23)
• C. Şabat ve Özgürlük Yılları (25:1-55)
• D. Vaatler ve Uyarılar (26:1-46)
• E. Adaklara İlişkin Yönergeler (27:1-34)