Eyüp

Yazar

Eyüp kitabının yazarı belli değildir. Bazıları yazarın Eyüp veya Elihu olduğunu düşünmektedir. Bazılarıysa kitabın yaşanan olaylardan bir süre sonra yazıldığını düşünmektedir. Kitabın bağlamı İsrail dışında olduğundan ve tarih de kuvvetle muhtemel Atalar Dönemi’ne denk geldiğinden, muhtemelen kitabın karakterlerinden hiçbiri kitabın yazarı değildir çünkü onlardan hiçbiri kitabın orijinal yazım dili olan İbraniceyi konuşmuyordu. Kitap edebi açıdan bir bilgelik yazını şaheseridir. Ayrıca, kitabın bilgelik konularının geniş yelpazesinde sergilenen devasa bilgi birikimi, antik dönemdekilerin en bilgesi olan Süleyman’ın yazar olabileceğine işaret etmektedir. Yazarın kesin olarak tespit edilememesi gerçeği, Tanrı’nın bu kitabın yazarını açıklamayı önemli görmediğini göstermektedir. Eyüp’ün gerçek yazar olmaması kendisinin tarihselliği konusunda soru işaret uyandırmaktadır. Ancak Kutsal Kitap, Eyüp’ün gerçek bir kişi olduğu konusunda nettir (Hez. 14:14; Yak. 5:11).

Tarih

Kitabın tarihsel bağlamının tarihiyle kitabın derlenme tarihi oldukça farklıdır. Kitap antik bir bağlam ortaya koymaktadır. İsrailli olmayan karakterler, İbrahim’den de önce olan bir zamana işaret etmektedir çünkü İbrahim’den sonra Tanrı özel vahyi İsrail’le sınırlamıştı ve kitaptaki karakterlerden her birinin gerçek Tanrı’ya ilişkin bilgiye sahip olduklarına şüphe yoktur. Eyüp’ün kendi evinin kâhini olarak işlev görmesi Atalar Dönemi’ne işaret etmektedir. Eyüp’ün uzun yaşamı ve sahip olduğu servetinin hayvanlarla değerlendirilen varlığı da bu dönemin özelliklerindendir. Her Şeye Gücü Yeten (El-Şadday) ilahi unvanının kullanımı en çok Eyüp kitabında geçmektedir (Çık. 6:3 bu unvanı Atalar Dönemi’yle bağdaştırır.). Kitabın içsel kanıtları yaklaşık olarak M.Ö. 2500-2000 yılları arasındaki tarihsel bir bağlama işaret etmektedir.

Kitabın derlenme zamanına dair öneriler olayların geçtiği dönemden Mısır’dan Çıkış sonrasındaki döneme dek değişmektedir. Bilgelik yazını üretiminin zirve yaptığı dönem Süleyman’ın dönemi olduğundan, en inandırıcı derleme tarihi bu dönem olabilir. Eğer Tanrı tarafından esinlenmiş yazar gerçekten Süleyman’ın kendisiyse, yazım tarihi kendisinin hüküm sürdüğü M.Ö. 970-930 yıllarıdır. Ancak yazım tarihi ne olursa olun, Eyüp kitabında bulunan gerçekler zamandan bağımsızdır ve her çağda karşılık bulur.

Tema

Tanrı’nın kendi kullarının acılarındaki egemenliği ve lütfu.

Amaç

İmanlıları acılı denenmelerde Tanrı’nın eline alçakgönüllülükle tabi olmaya ve O’nun adaletine ve doğruları nihayetinde temize çıkarışına umut bağlamaya teşvik etmek.

Toplu Bakış

Eyüp’ün Kurtuluş Vahyine Katkısı

Eyüp kitabı bilgelikle doludur. Özellikle Tanrı’nın haşmetine, Müjde mesajındaki antik imana ve Tanrı’nın halkının acı çekme gizemine tanıklık eder. İlk olarak, bu kitabın hem anlatıları hem de monologları Tanrı’nın haşmeti konusunda çok şey söyler. Rab göklerin Kralı’dır; görünmez dünyanın bütün ruhlarını hesap vermeye çağırır (1:6-7). O bir adamı koruduğunda, hiç kimse o adama dokunamaz (10. ayet). Doğruların büyük düşmanı olan Şeytan bile O’nun isteğinin dışında hiçbir şey yapamaz (12. ayet; 2:6). Eyüp haklı olarak her iyi armağanı ve her acılı kaybı Tanrı’nın ilahi takdirine atfeder ve O’nun, en dehşet verici trajedilerin ortasında bile teslimiyete ve övgüye layık olduğunu bildirir (1:20-22; 2:9-10). Rab bütün insanlar ve bütün –hem iyi hem de kötü– olaylar üzerinde hüküm sürmektedir (3:18; 12:9-10, 17-25). Yeryüzünü, denizleri ve yıldız kümelerini O yarattı (9:8-10; 26:7-13). İnsan yaşam ve anlayış için tümüyle Tanrı Ruhu’nun ortak armağanlarına bağımlıdır (32:8; 33:4). Tanrı bilgelik ve güç sahibidir ve kim O’nun isteğini durdurabilir veya O’nunla savaşıp galip çıkabilir (9:4-7; 12:13-16)? O tüm insanların Yargıcı’dır ve kim O’na bir şey öğretebilir (21:19-22)? O’nun mükemmellikleri sınırsızdır, göklerden daha üstündür, denizlerden daha derindir ve dünyadan daha geniştir (11:7-9). O’nun yüceliğinin yalnızca küçücük bir kısmını biliyoruz ve O’nun gücünün gürleyişini anlayamıyoruz (26:14). Tanrı’da dehşet verici haşmet, yüce güç ve bol adalet vardır ve bu yüzden insanlar O’ndan korkarlar (37:22-24). Eyüp’ün kapanış bölümlerinde, Tanrı gizemlerle dolu bir dünyanın Yaratıcısı ve Kralı olarak tarifsiz haşmeti üzerinde uzun uzadıya durur, böylece Eyüp’ü kendi soruları içerisinde sessizliğe gömer ve onu Egemen Tanrı’nın karşısında derinden alçaltır (40:1-5; 42:1-6).

Dolayısıyla, Eyüp bize bilgeliğin özünün Tanrı’dan korkmak olduğunu öğretir (1:1, 8: 2:3; 6:14). Düşmüş insanın bilgeliği budalalıktır, bir tuzaktır ki Tanrı kötüleri kendi budalalıkları içinde yakalar ve cezalandırır (3:13; ayrıca 1.Ko. 3:19’da alıntılanır). Bilgelik yalnızca Rab’dendir. Kitap yapısının edebi sanatıyla, kiazma kullanarak bu mesajı vurgular ki bu, merkezlerine dikkat çeken bir dizi halka misali, İbrani yazımı ve mantığında yaygın olarak kullanılan bir tekniktir.

A Düzyazı Açılışı (1-2. bölümler)

B Eyüp’ün Başlangıçtaki Ağıt Sözleri (3. bölüm)

C Üç Diyalog Döngüsü (4-14, 15-21 ve 22-27. bölümler)

D’ Bilgelik Üzerine Şiir (28. bölüm)

C’ Üç Monolog Dizisi (29-31, 32-37 ve 38-41. bölümler)

B’ Eyüp’ün Son Sözleri: İtiraf (40:3-5; 42:1-6)

A’ Düzyazı Kapanışı (42:7-17)

Eyüp’teki bilgelik 28. bölümde zirve noktasına ulaşır ve bu bölümde insanın yerin derinliklerinden değerli maddeler çıkarmaktaki hüneriyle insanın bilgelik bulmadaki acizliği karşılaştırılır. Gerçek anlayış Yaratıcı Tanrı’ya aittir ve yalnızca O gerçek anlayışı insana açıklar. Böylece, Eyüp şunu bildirir: “İşte Rab korkusu, bilgelik budur. Kötülükten kaçınmak akıllılıktır” (28:28). Tanrı’nın sınırsız haşmetine tek uygun cevap budur.

İkinci olarak, İsrail atalarının döneminde tarihe konan bu olaylar okuyuculara göstermektedir ki, antik zamanlarda imanlılar Müjde’nin mesajını hem ortaya koyduğu sorun hem de sunduğu çözüm açısından hâlihazırda anlamışlardı. Günahın özü yalnızca kötü davranış değil, Tanrı’ya karşı yüreğin en derinlerine işlenmiş bir şekilde düşmanlıktır ve bu, kutsalların çocuklarında bile vardır (1:5). Muhakkak, günah kendisini hileli ticaret, zina, yoksulları umursamazlık, sosyal adaletsizlik ve yaratılana ibadet gibi dışsal eylemlerde dışa vurmaktadır (31:1). Ancak günahın kökleri şehvet (1-40. ayetler) veya umudun maddi varlığa bağlanması gibi (24-25. ayetler), içteki kirliliktir. İnsanın bozulmuş yüreği ona su gibi günah içirir (15:16). Eyüp, Ferisilerden daha büyük bir anlayış sergiledi. Mesih, Ferisilere Tanrı yasasının sadece dışsal eylemleri değil, aynı zamanda yüreğin niyetlerini de içerdiğini hatırlatmak zorunda kaldı (Mat. 5:21-22, 27-28). Kurtuluşa olan ihtiyaç o hâlde kirli bir şeyden nasıl temiz bir şey çıkarılabileceği sorunu hâline gelmektedir (Eyü. 14:4; krş. Mat. 15:18-19). Bu, insan için imkânsızdır ancak sorun çözülmediği sürece, insanlık Tanrı’nın fermanıyla bir sefalet ve ölüm hükmü altında kalmaktadır (Eyü. 14:1-5). Büyük soru şudur: İnsan, Tanrı’nın önünde nasıl aklanabilir (9:2)? Böylece Eyüp, insanın Müjde’ye olan ihtiyacının temeli olarak insanlığın düşmüş durumuna tanıklık eder.

Eyüp kitabı ayrıca, her ne kadar Mesih’in gelişinden önceki zamana uygun düşen gölgeler şeklinde olsa da, bu sorunun Müjde’deki çözümüne tanıklık etmektedir. Eyüp’ün kendi çocukları için Tanrı’ya yakmalık sunular kurban etmesi (1:5) Eyüp’ün günaha karşılık temsilin ve tatminin gerekliliğine ilişkin bilgisini göstermektedir (Lev. 1:4). Eyüp kendi ailesi için bir kâhin olarak hizmet etti ve sonunda onun kurbanlarla yaptığı kâhinlik aracılığı, üç arkadaşını Tanrı’nın yanan gazabından kurtardı (Eyü. 42:7-8). Yine de Eyüp asıl Aracı değildi. Onun da bir aracıya ihtiyacı vardı ve davasını Tanrı’ya getirmesi için bir “hakem” (9:33), sorumluluklarını Tanrı’nın önünde yerine getirmesi için bir “kefil” bekledi (17:3). “Tanrı’[nın] kendisiyle insan arasında... hak arasın diye” göklerdeki gizemli bir “tanığa” güvendi (16:19-21). Salt insanlar arasında böyle bir dostun olmadığını biliyordu ve umudunu Yakın Akraba-Kurtarıcı’ya bağladı ki O gözle görülür bir şekilde dünyaya gelecekti ve halkını ölümden diriltecekti (14:14; 19:25-27). Eyüp, Mesih’ iman ediyordu. Elihu da eşsiz Aracı’dan bahsetti ki O doğruluk öğretecek ve Tanrı’ya bir fidye getirecekti; öyle ki, tövbe eden günahkârlar ölümden kurtarılsın ve yaşamda yenilensinler (33:23-28). Eyüp’ün yaşam örüntüsü, Yusuf’unki gibi (Yar. 37-45), gelecek olan Kurtarıcı’nın bir ön gölgesiydi. Şöyle ki, Tanrı gizlenmiş gibi görünürken doğru adam bir süreliğine acı çekti ancak sonrasında Tanrı’nın yüceliğinin muazzam bir sergilenişiyle, refaha yüceltildi; tıpkı Mesih’in acılarında ve yüceltilmesinde olduğu gibi. Dolayısıyla, Eyüp bir Müjde kitabıdır.

Üçüncü olarak, Eyüp kitabı en çok acı çekme gizemini ele alış şekliyle bilinir. Şüpheciler tümüyle güçlü ve tümüyle iyi olan bir Tanrı’nın kendi yaratılışında acılara izin veremeyeceğini öne sürerler. İmanlılar da yaşam acımasız ve anlamsız göründüğünde, Tanrı’nın egemenliğinden ve iyiliğinden şüphe duyabilirler. Eyüp’ün deneyimi yerinde bir vakaydı çünkü o bir dürüstlük ve doğruluk adamıydı (Eyü. 1:1; 2:3) ancak yine de dehşet acılar çekti. Tanrı neden kendisinden korkan ve kötülükten kaçınan birinin Eyüp gibi acı çekmesine izin versin? Eyüp’ün arkadaşları ona, acıların günahtan geldiği öğretisiyle baskı yapıyorlardı. Bir bakıma haklıydılar çünkü tüm acılar insanın Tanrı’ya itaatsizliğe düşmesinden kaynaklanır (Yar. 3; Vai. 7:29; Rom. 5:12). Ancak Eyüp’ün çektiği acılar onu yaşamındaki herhangi bir günahtan ötürü değil, aksine Rab’be itaatinden ötürü buldu. Dolayısıyla Eyüp, Şeytan’ın hüküm sürdüğü (Eyü. 1:7; 2:2) ve kötülerle dolu bir dünyada (1:15, 17) Tanrı’nın doğru halkının acılarına bir örnektir. Bu acılar kurtuluş tarihi içerisinde Tanrı’nın doğru Oğlu’nun çarmıha gerilişinde zirveyi gördü ve tüm doğruların acıları onların O’nunla ölümünde ve dirilişinde bir olmaları ışığında görülmek zorundadır.

Eyüp kitabının acı çekme gizemini ele alışında bir karışıklık vardır. Hatta, kitap acı çekmeyi beş farklı bakış açısıyla ele alır.

1. Esinlenmiş Anlatıcı: Acı çekme Tanrı’nın yüceliği için olan ruhsal bir savaştır.

2. Üç Arkadaş: Acı çekme insanın günahının sonucudur.

3. Eyüp: Acı çekme izahı olmayan ve afallatıcı bir sorundur.

4. Elihu: Acı çekme Tanrı’dan gelen bir arındırma sürecidir.

5. Tanrı: Acı çekme bir güven ve tabi olma çağrısıdır.

Üç arkadaş Eyüp’ü tövbe etmediği bir günahla suçlayarak, her ne kadar genel bir gerçeği yanlış uygulasalar da, bu bakış açılarından her biri, doğruların acı çekmesini anlamaya bir katkı sağlamaktadır.

Eyüp kitabının 42 bölümü, okuyucuyu acı çekme gizemine çekmektedir ve kitap bu beş adamın bu gizemle büyük bocalayışları aracılığıyla, kötülük sorununa yönelik basite indirgenmiş cevaplardakinden daha büyük bir bilgelik sağlamaktadır. Kötülüğün ve acının tahlilini yapmaktan ziyade acı çekmekte olan imanlıları umutla dayanmaya çağırmaktadır. Eyüp’ün yaşam örüntüsü –yukarıda bahsedildiği üzere– yalnızca Mesih’in alçaltılışını ve yüceltilişini yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda Tanrı halkı nihai temize çıkarılışları ve mirasları için Tanrı’nın yüceliğinin ortaya çıkmasını beklerken, onların Tanrı’nın gizlenmiş gibi göründüğü bir dünyada çektikleri elemleri yansıtır. Bu nedenle Yeni Antlaşma, Eyüp’ü Mesih’in geri gelişi umuduyla sebat etmenin bir örneği olarak sunar: “Öyleyse kardeşler, Rab’bin gelişine dek sabredin... Sıkıntıya dayanmış olanları mutlu sayarız. Eyüp’ün nasıl dayandığını duydunuz. Rab’bin en sonunda onun için neler yaptığını bilirsiniz. Rab çok şefkatli ve merhametlidir” (Yak. 5:7, 11).

Eyüp’ün bize gösterdiği üzere, kalıcı umut, bizim Tanrı’nın, denenmelerimizi kendi isteğiyle başlatan, kontrol eden ve sonlandıran egemen Rab’bin haşmetine ilişkin yüce bir vizyon benimsememizle mümkündür. Bu umut da kurban edilişiyle yüreğin en derinlerdeki küfürler için kefaret eden, aracılığıyla hem Tanrı’nın hem de kurtarılmış günahkârların üzerine el koyan ve gelişiyle de kendisine ait olanları, sonsuza dek kendisiyle birlikte olmaları ve yüceliğini görmeleri için sevinç dolu yaşama diriltecek olan Aracı’ya dair Müjde vaadine güvenmemizle mümkündür.

Genel Hatlar

• I. Tanrı’nın Doğru Olan Eyüp’e Dair Şeytan’la İhtilafı (1:1—2:13)
• II. Eyüp’ün Ağıtı (3:1–26)
• III. Eyüp’ün Arkadaşlarıyla Olan Tartışması (4:1—27:23)
• A. İlk Diyalog Döngüsü (4:1—14:22)
• 1. Elifaz: Sen Başkalarına Güçlendirdin Ama Şimdi Kendin Sönüyorsun (4:1—5:27)
• 2. Eyüp: Kederimin Ağırlığını Bilmiyorsun (6:1—7:21)
• 3. Bildat: Herkes Kabul Ediyor Ki Tanrı Adildir (8:1–22)
• 4. Eyüp: İnsan Tanrı’nın Önünde Nasıl Aklanabilir? (9:1—10:22)
• 5. Sofar: Konuşman Seni Aklıyor Mu? (11:1–20)
• 6. Eyüp: Aklanacağımı Biliyorum (12:1—14:22)
• B. İkinci Diyalog Döngüsü (15:1—21:34)
• 1. Elifaz: Kadından Doğan Nasıl Doğru Olabilir? (15:1–35)
• 2. Eyüp: Hepiniz Çok Sefil Tesellicilersiniz (16:1—17:16)
• 3. Bildat: Tanrı Kötüleri Yargılar (18:1–21)
• 4. Eyüp: Ancak Ben Kurtarıcım’ın Yaşadığını Biliyorum (19:1–29)
• 5. Sofar: Kötülerin Zaferi Kısadır (20:1–29)
• 6. Eyüp: Ancak Kötüler Uzun Yaşayıp Refah Buluyorlar (21:1–34)
• C. Üçüncü Diyalog Döngüsü (22:1—27:23)
• 1. Elifaz: Yolunu Kusursuz Kılman Tanrı İçin Kazanç Mıdır? (22:1–30)
• 2. Eyüp: Altın Gibi Çıkacağım (23:1—24:25)
• 3. Bildat: Ancak İnsan Tanrı’nın Önünde Nasıl Aklanabilir? (25:1–6)
• 4. Eyüp: Sen Güçsüze Nasıl Yardım Ettin? (26:1—27:23)
• IV. Bilgelik, Rab Korkusudur (28:1–28)
• V. Üç Monolog (29:1—41:34)
• A. Eyüp’ün Refahını ve Doğruluğunu Anımsaması (29:1—31:40)
• B. Elihu’nun Tanrı İçin Olan Konuşması (32:1—37:24)
• 1. Elihu’nun Eyüp’ü Azarlaması (32:1—35:16)
• 2. Elihu’nun Tanrı Bildirisi (36:1—37:24)
• C. Rab’bin Eyüp’ü Sorgulaması (38:1—41:34)
• 1. Rab’bin Yaratılışa Dair Soruları (38:1—39:30)
• 2. Rab’bin Büyük Yaratıklara Dair Meydan Okuması (40:1—41:34)
• VI. Eyüp’ün İtirafı (42:1–6)
• VII. Tanrı’nın Eyüp’ü Eski Hâline Döndürmesi (42:7–17)